Ba lần nong bóng cứu người phụ nữ tắc động mạch phổi

Bà Diễm, 52 tuổi, huyết khối cũ gây xơ hóa, tắc hẹp động mạch phổi, được bác sĩ nong bóng qua ba đợt cải thiện dòng máu đến phổi.

Bà khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho thấy tăng áp phổi do huyết khối thuyên tắc mạn tính (CTEPH). Đây là tình trạng cục máu đông trong động mạch phổi không tan hoàn toàn, lâu ngày hóa mô xơ, tạo thành các dải, màng hoặc đoạn hẹp, tắc trong lòng mạch. Do đó, dòng máu từ tim phải lên phổi gặp sức cản lớn hơn làm tăng áp lực động mạch phổi, tăng gánh nặng cho thất phải.

Chụp CT mạch máu ghi nhận nhiều tổn thương ở cả hai phổi bệnh nhân, từ các nhánh động mạch lớn đến những nhánh nhỏ nằm xa. PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho rằng đây là yếu tố khiến phương án điều trị trở nên phức tạp.

Hiện, có ba phương pháp chính điều trị CTEPH gồm phẫu thuật bóc nội mạc động mạch phổi (PEA), nong bóng động mạch phổi (BPA) và sử dụng thuốc. Nhiều trường hợp cần phối hợp cả ba thay vì chỉ sử dụng một liệu pháp.

Thông thường, phẫu thuật bóc nội mạc động mạch phổi là lựa chọn hàng đầu nếu tổn thương ở vị trí có thể tiếp cận. Với bà Diễm, nhiều đoạn hẹp, tắc tại nhánh động mạch phổi xa, êkíp xác định không phù hợp để phẫu thuật. Bệnh nhân được dùng thuốc kháng đông phòng ngừa huyết khối mới, kết hợp thuốc điều trị tăng áp phổi. Tuy nhiên, thuốc không trực tiếp loại bỏ các tổn thương xơ hóa đã gây hẹp hoặc tắc trong lòng động mạch phổi. "Nếu không sớm cải thiện dòng máu qua nhánh động mạch phổi bị tắc, tim sẽ giãn và suy yếu", phó giáo sư Vinh nói.

Êkíp chọn nong động mạch phổi bằng bóng (BPA). Thay vì mổ mở, bác sĩ đưa dây dẫn và bóng chuyên dụng qua đường mạch máu đến những nhánh động mạch phổi bị hẹp. BS.CKII Vũ Năng Phúc, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho hay đây là kỹ thuật can thiệp chuyên sâu, tối ưu cho bệnh nhân có tổn thương không phù hợp phẫu thuật. Hiện, kỹ thuật này hiện mới được triển khai tại một số trung tâm tim mạch ở Việt Nam.

Kết quả đo kháng lực động mạch phổi của bệnh nhân ở mức 5,5 WU, tăng rõ rệt, khiến tim phải chịu áp lực lớn để đưa máu qua phổi. Do tổn thương phân bố rộng ở cả hai phổi, êkíp xây dựng kế hoạch can thiệp qua ba đợt, lần lượt xử lý các nhóm nhánh động mạch phổi theo vị trí giải phẫu. Theo bác sĩ Phúc, cách chia từng đợt giúp tăng tính an toàn của thủ thuật, nếu xảy ra biến chứng, êkíp xử trí thuận lợi.

Ở lần đầu tiên, bác sĩ ưu tiên nong bóng mở rộng một số nhánh ở thùy dưới phổi phải. "Tôi cảm thấy dễ thở hơn nhiều", bà Diễm nói khi còn nằm trên bàn thủ thuật. Bà được gây tê tại chỗ, vẫn tỉnh trong quá trình can thiệp, xuất viện sau 48 giờ.

Sau một tháng, êkíp tiến hành lần hai tại các nhánh động mạch phổi trái. Sau đó, bệnh nhân được điều trị lần ba, tập trung vào các nhánh còn hẹp, tắc ở phổi phải. Sau ba lần can thiệp, kháng lực động mạch phổi của bà Diễm giảm xuống khoảng 2 WU, cho thấy huyết động phổi cải thiện rõ. Nhiều nhánh động mạch phổi trước đó bị hẹp hoặc tắc được mở rộng, dòng máu qua phổi cải thiện tốt. Bà tiếp tục sử dụng thuốc theo chỉ định, tái khám định kỳ để đánh giá triệu chứng, chức năng tim phải và huyết động phổi.

Tăng áp phổi do huyết khối thuyên tắc mạn tính (CTEPH) có khả năng xuất hiện sau một đợt thuyên tắc phổi cấp, nhưng không phải người bệnh nào cũng có tiền sử rõ ràng.

Bác sĩ Phúc cho biết, CTEPH là bệnh ít gặp nhưng có thể bị bỏ sót vì triệu chứng không đặc hiệu. Người bệnh khó thở kéo dài hoặc ngày càng tăng, nhanh mệt, giảm khả năng gắng sức nên đi khám để tìm nguyên nhân. Người từng bị thuyên tắc phổi đã được điều trị nhưng sau vài tháng còn khó thở hoặc chưa hồi phục vận động cần tái khám để đánh giá, loại trừ CTEPH.