Thuốc trúng đích tiêu diệt ung thư như thế nào

Liệu pháp nhắm trúng đích có vai trò ức chế hình thành mạch máu nuôi khối u, ngăn chặn tín hiệu tăng sinh tế bào, góp phần kiểm soát bệnh.

Gene là một phần của DNA trong tế bào, mang thông tin quy định hoạt động sống của tế bào. Khi bộ gene của tế bào xuất hiện đột biến, tế bào có thể phân chia mất kiểm soát, hình thành tế bào ung thư.

BS.CKI Nguyễn Văn Tuấn, khoa Nội Ung Bướu, Trung tâm Ung Bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết liệu pháp nhắm trúng đích (targeted therapy) sử dụng các thuốc có mục tiêu tấn công đặc hiệu vào những thay đổi, đột biến gene của tế bào ung thư, song hạn chế ảnh hưởng đến tế bào lành. Dưới đây là một số cơ chế tác động chính.

Đánh dấu tế bào ung thư cho hệ miễn dịch nhận diện

Tế bào ung thư có khả năng ẩn mình khỏi hệ miễn dịch - cơ chế này giúp khối u né tránh sự tấn công và tiếp tục phát triển trong cơ thể. Một số thuốc nhắm trúng đích có khả năng đánh dấu tế bào ung thư để hệ miễn dịch dễ dàng phát hiện và tiêu diệt.

Ngăn chặn tín hiệu tăng sinh tế bào

Tế bào khỏe mạnh phân chia khi nhận được tín hiệu qua các protein bề mặt tế bào. Khi các protein này bị biến đổi bất thường, tín hiệu phân chia bị rối loạn, khiến tế bào tăng sinh mất kiểm soát. Thuốc nhắm trúng đích can thiệp trực tiếp vào các protein bị biến đổi nhằm kiểm soát quá trình phát triển của khối u.

Ức chế hình thành mạch máu nuôi khối u

Khối u cần tạo mạch máu mới (angiogenesis) để nhận dưỡng chất cũng như tiếp tục phát triển. Lúc này, thuốc trúng đích có vai trò ức chế tín hiệu tạo mạch, kiểm soát kích thước khối u, ngăn quá trình hình thành mạch mới mói.

Vận chuyển chất tiêu diệt tế bào ung thư

Theo bác sĩ Tuấn, một số kháng thể đơn dòng (một dạng của thuốc trúng đích) được gắn kết với hoạt chất gây độc tế bào, tạo thành phức hợp kháng thể - thuốc. Kháng thể gắn đặc hiệu vào mục tiêu trên bề mặt tế bào ung thư, đưa hoạt chất độc tế bào vào bên trong và tiêu diệt tế bào đích, trong khi tế bào không mang mục tiêu ít bị ảnh hưởng.

Thúc đẩy quá trình chết của tế bào ung thư

Tế bào bình thường trải qua quá trình chết tự nhiên (apoptosis) khi không còn cần thiết. Tế bào ung thư thường có cơ chế né tránh quá trình này. Do đó, thuốc nhắm trúng đích được sử dụng với khả năng khôi phục hoặc kích hoạt lại con đường apoptosis ở tế bào ung thư.

Ngăn chặn hormone nuôi dưỡng khối u

Một số loại ung thư như ung thư vú, ung thư tiền liệt tuyến phụ thuộc hormone để phát triển. Liệu pháp nhắm trúng đích có thể ức chế quá trình sản xuất hoặc tác động của các hormone này lên tế bào ung thư.

Để xác định bệnh nhân có phù hợp với thuốc nhắm trúng đích hay không, bác sĩ cần thực hiện các xét nghiệm sinh học phân tử trên mẫu mô hoặc mẫu máu (sinh thiết lỏng) như giải trình tự gene (NGS), hóa mô miễn dịch (IHC)... Các phương pháp này giúp phát hiện các đột biến hoặc dấu ấn sinh học cụ thể (EGFR, ALK, ROS1, KRAS, HER2, BRCA...) đang thúc đẩy tế bào ung thư phát triển.

Từ kết quả xét nghiệm của từng người bệnh, người bệnh được chỉ định thuốc nhắm trúng đích khác nhau - đây được xem là nền tảng của y học cá thể hóa trong điều trị ung thư, theo bác sĩ Tuấn.

Thuốc nhắm trúng đích không thay thế hoàn toàn hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật, mà thường được phối hợp với các phương pháp này để tối ưu hiệu quả điều trị. Một số thuốc trúng đích vẫn có thể gây tác dụng phụ đặc trưng như nổi mẩn da, tăng huyết áp, rối loạn chức năng gan... Do đó, người bệnh cần được theo dõi sát trong quá trình điều trị.