Tại sao phải tiêm nhiều mũi vaccine dại khi bị chó cắn?
Con trai tôi 6 tuổi, bị chó thả rông cắn đầu ngón tay chảy máu, bác sĩ chỉ định tiêm huyết thanh và 5 mũi vaccine dại, vì sao phải tiêm quá nhiều mũi như vậy? (Minh Thư, 30 tuổi, Tây Ninh)
Trả lời:
Việc tiêm vaccine giúp hệ miễn dịch nhận diện các kháng nguyên của virus và bắt đầu sản sinh kháng thể trung hòa. Các kháng thể này có nhiệm vụ vô hiệu hóa virus dại trước khi chúng di chuyển lên não và gây tổn thương hệ thần kinh trung ương.
Một mũi vaccine không đủ giúp cơ thể tạo ra lượng kháng thể cần thiết để chống lại virus dại. Do đó, người bị động vật cắn, cào hoặc có nguy cơ phơi nhiễm cần tiêm đúng và đủ phác đồ được chỉ định để ngăn bệnh phát triển.
Trong đó, mũi đầu tiên có tác dụng tạo kháng nguyên cho hệ miễn dịch nhưng chưa tạo được lượng kháng thể bảo vệ đầy đủ. Những mũi tiếp theo trong phác đồ tiếp tục kích thích và tăng đáp ứng miễn dịch, giúp nồng độ kháng thể đạt mức bảo vệ và duy trì đủ lâu để ngăn virus gây bệnh. Do đó, các mũi vào ngày 3, 7, 14 hoặc 28 là những liều thiết yếu để hoàn thiện đáp ứng miễn dịch.
Người dân nên xử lý vết thương đúng cách và tiêm ngừa đầy đủ khi bị chó cắn, cào. Ảnh: Vecteezy
Việc bỏ mũi, tiêm muộn hoặc tự ý dừng phác đồ có thể khiến đáp ứng miễn dịch không đạt yêu cầu, tạo cơ hội cho virus xâm nhập hệ thần kinh. Thời gian ủ bệnh dại thường kéo dài vài tuần đến vài tháng nhưng cũng có thể ngắn hoặc dài hơn tùy vị trí, mức độ vết thương, lượng virus xâm nhập và khoảng cách từ vết cắn đến não. Do đó, không thể căn cứ vào việc con vật vẫn khỏe trong vài ngày hoặc người bị cắn chưa có triệu chứng để tự ý ngừng tiêm.
Khi virus dại đã xâm nhập hệ thần kinh trung ương và gây triệu chứng, vaccine không còn khả năng ngăn bệnh tiến triển. Người bệnh có thể kích động, sợ gió, sợ nước, khó nuốt, tăng tiết nước bọt, liệt, hôn mê và gần 100% tử vong.
Do đó, người chưa từng tiêm vaccine, ngay sau bị chó, mèo cắn cần đếm cơ sở y tế gần nhất chủng ngừa. Tính từ thời điểm bị cắn, phác đồ gồm 5 mũi vào các ngày 0-3-7-14-28 (đường tiêm bắp) hoặc 8 mũi ngày 0-3-7-28, mỗi lần hai mũi (đường tiêm trong da). Trong thời gian chờ cơ thể tạo kháng thể, huyết thanh kháng dại có thể được chỉ định cho người chưa từng tiêm phòng và bị phơi nhiễm độ III, chẳng hạn vết cắn nhiều, xuyên da, chảy máu hoặc nước bọt của động vật tiếp xúc với niêm mạc, vùng da tổn thương. Huyết thanh cung cấp kháng thể thụ động tức thời tại vết thương, còn vaccine giúp cơ thể chủ động tạo kháng thể về sau. Huyết thanh không thay thế cho vaccine và cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.
Người dân cũng có thể chủ động tiêm ngừa khi chưa bị chó, mèo cắn, phác đồ gồm ba mũi cơ bản. Sau đó, nếu bị vật nuôi cắn, người đã tiêm dự phòng chỉ cần tiêm thêm hai mũi vaccine dại.
Hiện Việt Nam sử dụng các loại vaccine dại thế hệ mới của Pháp và Ấn Độ, đều là vaccine bất hoạt, sản xuất theo công nghệ mới, không ảnh hưởng thần kinh, trí nhớ. Người dân không nên vì e ngại tác dụng phụ của vaccine, bỏ lỡ biện pháp điều trị và dự phòng duy nhất với bệnh dại.
Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC
Độc giả đặt câu hỏi tư vấn vaccine để bác sĩ trả lời tại đây.
