Nữ sinh rối loạn tâm thần bởi áp lực học tập

Thấy con gái mất kinh liên tiếp ba tháng, kèm buồn nôn, gia đình đưa con đi khám sản khoa vì lo có thai, nhưng kết quả ghi nhận rối loạn lo âu.

Nữ sinh này từng nhiều năm là học sinh giỏi và đỗ vào ngôi trường THPT mơ ước. Sau kỳ thi vào lớp 10, em bắt đầu đau đầu, chóng mặt, khó ngủ. Bước vào năm học mới, em thường xuyên hồi hộp, bồn chồn, bất an, lo bạn bè không thích mình, sợ trở thành gánh nặng tài chính cho cha mẹ dù gia đình không khó khăn. Nhiều đêm, em thức đến 2-3h sáng nhưng không chia sẻ vì sợ bố mẹ lo lắng.

Thiếu ngủ kéo dài khiến nữ sinh mệt mỏi, dễ cáu gắt, chán ăn, kết quả học tập giảm sút. Sau đó, em mất kinh ba tháng liên tiếp, kèm buồn nôn. Gia đình đưa em đi khám sản khoa vì lo sợ con mang thai, đồng thời kiểm tra các nguyên nhân khác. Kết quả khám sản và xét nghiệm và chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não không phát hiện bất thường. Nữ sinh được chuyển đến chuyên khoa tâm thần.

Theo ThS Nguyễn Kim Anh, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, các biểu hiện của nữ sinh phù hợp với rối loạn lo âu ở lứa tuổi học sinh. Bệnh nhân được điều trị bằng thuốc kết hợp liệu pháp nhận thức - hành vi. Sau 6 tháng, em hết đau đầu, ngủ tốt hơn, chu kỳ kinh nguyệt trở lại và khả năng học tập phục hồi.

Một khảo sát trên 9.781 người trẻ 15-24 tuổi tại Việt Nam trong thời gian Covid-19 ghi nhận 15,6% có triệu chứng lo âu từ nhẹ đến rất nặng. Trẻ có tính cách dễ lo lắng, khó điều hòa cảm xúc, thiếu tự tin hoặc từng gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần có nguy cơ cao hơn. Áp lực từ gia đình, trường học và mạng xã hội cũng có thể khiến tình trạng lo âu xuất hiện hoặc nặng hơn.

Cha mẹ đặt kỳ vọng quá cao, thường xuyên phê bình, so sánh, thiếu lắng nghe hoặc gia đình có xung đột có thể khiến trẻ chịu thêm áp lực. Ở trường, áp lực học tập, thi cử, cạnh tranh thành tích, bắt nạt hoặc khó hòa nhập với bạn bè cũng là những yếu tố nguy cơ.

Trên mạng xã hội, trẻ dễ so sánh bản thân với người khác về ngoại hình, thành tích và cuộc sống. Việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, nhất là vào ban đêm, còn làm giảm chất lượng giấc ngủ, có thể khiến lo âu trầm trọng hơn.

Trẻ bị rối loạn lo âu có thể luôn bất an, dễ giật mình, sợ mắc lỗi hoặc bị đánh giá, khó thư giãn, suy nghĩ tiêu cực và giảm tập trung. Các triệu chứng cơ thể gồm đau đầu, đau bụng, buồn nôn, tim đập nhanh, hồi hộp, run tay, vã mồ hôi, khó thở, rối loạn giấc ngủ và mệt mỏi kéo dài.

ThS Vũ Sơn Tùng, Viện Sức khỏe Tâm thần, cho biết tuổi vị thành niên là giai đoạn trẻ có nhiều biến động tâm lý. Trẻ bắt đầu hình thành quan điểm riêng, đề cao quyền riêng tư, trong khi cha mẹ vẫn có xu hướng định hướng và dạy bảo. Khoảng cách này nếu không được thu hẹp có thể khiến trẻ ít chia sẻ. Nhiều em giữ kín khó khăn vì sợ bố mẹ lo lắng hoặc cho rằng cha mẹ không hiểu mình.

"Cha mẹ nên trở thành người đồng hành, chủ động lắng nghe và quan tâm đến những thay đổi về giấc ngủ, cảm xúc, hành vi và kết quả học tập của con", bác sĩ Tùng nói.

Giấc ngủ đầy đủ, ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên và hạn chế sử dụng điện thoại vào ban đêm cũng là những yếu tố giúp trẻ duy trì sức khỏe tâm thần. Khi lo âu kéo dài hoặc bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ, trẻ nên được đánh giá tại cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý.