Chạy thận ở tuổi 24

Quân, 24 tuổi, phát hiện suy thận giai đoạn cuối sau cơn tăng huyết áp, phải lọc máu để duy trì sự sống.

Quân là một trong số bệnh nhân trẻ tuổi đang lọc máu tại khoa Nội thận - Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM. Bệnh nhân trẻ như Quân chiếm 30% số người chạy thận tại Bệnh viện Tâm Anh hiện nay.

Quân cho hay đã quen với lịch lọc máu 3 lần mỗi tuần, không còn cảm giác sốc như khi mới nhập viện cách đây 8 tháng.

Một buổi sáng đầu năm nay, Quân vừa tan ca thì đột ngột đau đầu, mệt mỏi, phải cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM. BS.CKII Đinh Cẩm Tú, Trưởng Đơn vị Thận nhân tạo, khoa Nội thận - Lọc máu, cho biết huyết áp của Quân tăng cao 180/100 mmHg (bình thường 120/80 mmHg), người xanh xao, mệt mỏi. Xét nghiệm độ lọc cầu thận (eGFR) còn khoảng 7-8 mL/phút/1,73 m2 (bình thường trên 90 mL/phút/1,73 m2), chỉ số hemoglobin thấp cho thấy tình trạng thiếu máu nặng.

Kết quả siêu âm ghi nhận hai thận của Quân teo nhỏ, không nhìn rõ ranh giới vỏ thận - tủy thận, chức năng thận chỉ còn 7-8%, tương đương suy thận giai đoạn cuối. Bác sĩ Tú chỉ định đặt catheter tĩnh mạch trung tâm để lọc máu cấp cứu. Sau khi tình trạng ổn định, bác sĩ tạo cầu nối động - tĩnh mạch (AVF) để điều trị thay thế thận - đồng nghĩa Quân phải chạy thận nhân tạo suốt đời để duy trì sự sống.

Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn tính, trong đó chỉ khoảng 30.000 bệnh nhân đang được lọc máu chu kỳ. Theo bác sĩ Tú, bệnh thận mạn có xu hướng trẻ hóa dù chưa được thống kê rõ ràng, nhiều bệnh nhân ở độ tuổi 18-30 đã phải lọc máu để duy trì sự sống. Ở người trẻ, nguyên nhân gây suy thận đến từ các bệnh lý như viêm cầu thận mạn, bệnh thận IgA, viêm thận Lupus; bệnh thận di truyền, bẩm sinh hoặc bất thường đường tiết niệu. Các bệnh lý chuyển hóa như tăng huyết áp, đái tháo đường, thừa cân, béo phì, gout... đều có thể gây tổn thương thận kéo dài nếu không được phát hiện và điều trị.

Bên cạnh đó, lối sống không lành mạnh như thức khuya, ăn nhiều thức ăn nhanh, uống nước ngọt, rượu bia, ăn mặn, ít vận động hoặc lạm dụng thuốc giảm đau, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc là những yếu tố nguy cơ phổ biến. Những thói quen này có thể gây rối loạn chuyển hóa như thừa cân, béo phì, rối loạn mỡ máu, tăng acid uric, gout, làm tăng gánh nặng và thúc đẩy bệnh thận tiến triển ở người có bệnh nền hoặc nguy cơ tiềm ẩn.

Như Quân có thói quen lướt điện thoại đến 1h-2h, trung bình mỗi đêm chỉ ngủ khoảng 4 tiếng. Để chống chọi với sự mệt mỏi vào ban ngày do thiếu ngủ, Quân uống nước ngọt để nạp năng lượng và tỉnh táo hơn. Những thói quen tiêu cực này kéo dài khiến thận phải làm việc nhiều hơn, ảnh hưởng đến huyết áp, chuyển hóa và các cơ chế điều hòa trong cơ thể.

Bác sĩ Tú cho biết bệnh thận giai đoạn sớm gần như không có triệu chứng. Người trẻ dễ bỏ qua các dấu hiệu như mệt mỏi, chán ăn, vì cho rằng do áp lực công việc hoặc thiếu ngủ. Khi xuất hiện tăng huyết áp, phù, tiểu bọt, tiểu máu, chức năng thận có thể đã suy giảm nặng. Nhiều người khỏe mạnh, không tiền căn gia đình mắc bệnh thận, chỉ phát hiện bất thường qua khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm máu, nước tiểu hoặc siêu âm.

Sau 8 tháng điều trị, tình trạng thiếu máu và huyết áp được cải thiện, sức khỏe của Quân ổn định hơn, song chàng trai 24 tuổi phải tuân thủ lịch lọc máu hàng tuần. Anh đã đăng ký ghép thận với hy vọng có cơ hội thoát khỏi chạy thận nhân tạo.

"Trẻ tuổi cũng không loại trừ nguy cơ mắc bệnh thận", bác sĩ Tú nói, lưu ý người trẻ kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bất thường và kịp thời điều trị bảo tồn thận, tránh nguy cơ chạy thận sớm hoặc phải ghép thận.

Nếu phát hiện và điều trị sớm, có thể làm chậm tiến triển của bệnh thận mạn. Trường hợp mắc các bệnh như viêm cầu thận mạn, bệnh thận IgA, lupus hay dị dạng mạch máu có thể kiểm soát bằng thuốc hoặc phẫu thuật, nhằm ngăn suy thận giai đoạn cuối. Ngay cả khi độ lọc cầu thận dưới 15 mL/phút/1,73m2, người bệnh vẫn có thể bảo tồn chức năng thận, trì hoãn thay thế thận nếu tuân thủ điều trị, ăn uống và sinh hoạt.

*Tên người bệnh đã được thay đổi