Ăn và kiêng gì khi mỡ máu cao?

Người mỡ máu cao nên ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá và hạt, giảm thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, đồ chiên rán.

Mỡ máu cao, đặc biệt khi LDL-C (cholesterol xấu) tăng, là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa trong động mạch, từ đó dẫn đến tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ. ThS.BS Nguyễn Thị Phương, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết chế độ ăn lành mạnh có thể giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch, hỗ trợ kiểm soát mỡ máu.

Thực phẩm nên ăn

Theo hướng dẫn dinh dưỡng mới của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) năm 2026, chế độ ăn tốt cho người mỡ máu cao nên tập trung vào những thực phẩm dưới đây.

Rau xanh và quả

Rau cải, súp lơ, cà rốt, cà chua, bí đỏ, các loại quả mọng, táo, cam, bưởi... cung cấp chất xơ, vitamin và nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe tim mạch. Mỗi người nên tiêu thụ ít nhất 400 g rau quả mỗi ngày, đồng thời khuyến nghị đạt tối thiểu 25 g chất xơ tự nhiên từ thực phẩm. Ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì nước ép để giữ lại chất xơ và tránh nạp nhiều đường tự do trong thời gian ngắn.

Ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu

Yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám, đậu đen, đậu đỏ, đậu xanh, đậu nành... cung cấp chất xơ, nhiều dưỡng chất có lợi. Chất xơ hòa tan có trong yến mạch, đậu có thể làm giảm hấp thu cholesterol tại đường ruột, hỗ trợ giảm LDL-C ở mức độ vừa phải.

Nguồn đạm ít chất béo

Theo bác sĩ Phương, cá thu, cá hồi, cá nục, cá trích, cá mòi... là nguồn đạm tốt và cung cấp chất béo không bão hòa omega-3 có lợi cho hệ tim mạch. Người bệnh có thể luân phiên cá với thịt gia cầm bỏ da, đậu phụ, đậu đỗ và các nguồn đạm thực vật khác thay vì thường xuyên ăn thịt đỏ nhiều mỡ.

Các loại hạt

Hạt óc chó, hạnh nhân, hạt điều, hạt chia, hạt lanh, vừng, mè có lợi cho người mỡ máu cao. Thực phẩm này cung cấp chất béo không bão hòa, chất xơ và nhiều dưỡng chất khác. Ưu tiên loại không tẩm muối, đường hoặc chiên với dầu.

Dầu thực vật

Dầu ô liu, dầu cải, dầu đậu nành, dầu hướng dương... chứa nhiều chất béo không bão hòa và có thể được dùng thay cho mỡ động vật, bơ hoặc các chất béo bão hòa khác. Ngược lại, thịt mỡ, da gia cầm, bơ, kem, phô mai nhiều béo, mỡ động vật, dầu dừa và dầu cọ nên được hạn chế.

Một ngày ăn uống của người mỡ máu cao có thể bắt đầu bằng yến mạch hoặc bánh mì nguyên cám cùng sữa ít béo, không hoặc ít đường và một phần quả tươi. Bữa trưa gồm cơm gạo lứt hoặc ngũ cốc nguyên hạt, cá hoặc thịt nạc cùng nhiều rau. Bữa phụ dùng một lượng nhỏ hạt không muối và bữa tối ưu tiên cá, đậu phụ hoặc thịt gia cầm bỏ da cùng rau xanh. Cách chế biến nên ưu tiên hấp, luộc, áp chảo với ít dầu thay vì chiên ngập dầu.

Thực phẩm nên hạn chế

Các thực phẩm giàu chất béo bão hòa như thịt đỏ, sản phẩm sữa nguyên kem, bơ và một số loại dầu nhiệt đới có thể làm tăng cholesterol xấu.

Đường và tinh bột tinh chế cũng cần được kiểm soát, đặc biệt khi có triglyceride tăng. Mỗi người nên hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, bánh ngọt, nước ép có nhiều đường và các sản phẩm chứa nhiều đường bổ sung. Rượu bia cũng có thể làm tăng triglyceride. Người có triglyceride cao nên hạn chế tối đa.

Chế độ ăn của người cholesterol cao cần được điều chỉnh cá thể hóa theo kiểu rối loạn mỡ máu, cân nặng, đường huyết, huyết áp, bệnh lý đi kèm. Một số người có tăng cholesterol do di truyền hoặc nguy cơ tim mạch cao vẫn cần thuốc hạ mỡ máu dù đã ăn uống lành mạnh.

Bác sĩ Phương lưu ý ăn uống đúng có thể hỗ trợ cải thiện mỡ máu nhưng không thay thế thuốc điều trị. Người bệnh nên tái kiểm tra lipid máu định kỳ, vận động, kiểm soát cân nặng và các yếu tố nguy cơ tim mạch khác.