Thận lợn biến đổi gene giúp người đàn ông sống sót trong 9 tháng
Lần đầu tiên trong y văn, quả thận lợn chỉnh sửa gene giúp bệnh nhân suy thận sống khỏe 271 ngày mà không cần lọc máu, tạo nhịp cầu sinh tử trước khi ông nhận thành công nguồn tạng từ người.
Thông tin vừa được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, đánh dấu bước tiến lịch sử trong lĩnh vực ghép tạng dị loài (xenotransplantation). Thành tựu này cũng mở ra giải pháp duy trì sự sống tạm thời cho người bệnh trong lúc chờ nguồn tạng hiến phù hợp.
Bệnh nhân Tim Andrews, 66 tuổi, sống tại bang New Hampshire, suy thận giai đoạn cuối do biến chứng tiểu đường type 2, theo The Guardian, hôm 3/9.
Tỷ lệ ông nhận được thận người hiến trong 5 năm dừng ở mức 9%, trong khi nguy cơ tử vong hoặc bị loại khỏi danh sách chờ lên tới hơn 40%. Ngày 25/1/2025, bác sĩ tại Bệnh viện Mass General Brigham, bang Massachusetts, quyết định ghép quả thận lấy từ con lợn giống Yucatan tên Wilma cho ông Andrews.
Quả thận lợn lập tức thực hiện chức năng lọc máu sau ca mổ, giúp ông Andrews ngừng hoàn toàn việc chạy thận nhân tạo suốt 9 tháng. Khi cơ thể xuất hiện phản ứng đào thải sớm, bác sĩ kiểm soát tình hình nhờ điều chỉnh liều thuốc ức chế miễn dịch. Đến tháng thứ 6, tổn thương mạch máu và tình trạng viêm xuất hiện khiến cơ quan ghép suy giảm chức năng, buộc êkíp phẫu thuật cắt bỏ quả thận vào tháng 10/2025.
Ông Tim Andrews trong phòng bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts 4 ngày sau khi được ghép thận lợn biến đổi gene. Ảnh: Kate Flock/Massachusetts general hospital/PA
Sau khi trở lại lọc máu nhân tạo 82 ngày, ông Andrews tiếp tục phẫu thuật ghép thận từ một người hiến đã qua đời vào tháng 1 năm nay. Kết quả theo dõi 6 tháng gần nhất cho thấy quả thận người hoạt động ổn định. Đội ngũ y tế không phát hiện kháng thể chống mô người hay mầm bệnh truyền từ lợn, chứng minh ca ghép thận động vật trước đó không cản trở thành công của lần ghép tạng tiếp theo.
Bình thường, hệ miễn dịch người nhận diện cơ quan động vật là vật thể lạ và tấn công dữ dội trong vài phút, làm tắc mạch máu và khiến mô ghép hoại tử đen. Nhằm ngăn phản ứng đào thải cấp tính này, các nhà khoa học thực hiện 69 điểm can thiệp trên bộ gene của lợn Wilma. Họ cắt bỏ những đoạn gene dễ bị hệ miễn dịch người phát hiện, chèn thêm ADN người để tạo lớp ngụy trang sinh học, đồng thời triệt tiêu các virus nội sinh trong tế bào lợn nhằm loại trừ nguy cơ truyền nhiễm chéo.
Tại Mỹ, khoảng 100.000 người xếp hàng chờ ghép thận nhưng ngành y tế chỉ đáp ứng chừng 25.000 ca mỗi năm. Danh sách chờ tại Anh cũng vượt mốc 7.000 trường hợp. Thời gian chờ nhận tạng kéo dài tới 7 năm, vượt qua mốc sống trung bình 5 năm của bệnh nhân chạy thận. Bác sĩ Leonardo Riella, công tác tại Trung tâm Khoa học Ghép tạng và khoa Thận thuộc Bệnh viện Mass General Brigham, đánh giá phương pháp ghép tạng động vật giải phóng người bệnh khỏi máy lọc máu trong thời gian chờ nguồn tạng từ người, tạo tiền đề hướng đến giải pháp điều trị lâu dài khi hoàn thiện độ an toàn.
Quả thận ghép được lấy từ một con lợn biến đổi gene nhằm giúp cơ quan này phù hợp để ghép cho người. Ảnh: Kate Flock/Massachusetts General Hospital
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh kết quả này xuất phát từ một ca bệnh riêng lẻ và cần thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn tiếp theo để kiểm chứng toàn diện.
Về phần mình, ông Tim Andrews xúc động chia sẻ ca phẫu thuật như một "phép màu" mang lại hy vọng, giúp ông thoát khỏi máy chạy thận để tự do sinh hoạt và tận hưởng cuộc sống đời thường.
Trước ông Andrews, ba người khác tại Mỹ cũng được ghép thận lợn. Richard Slayman, người đầu tiên, qua đời sau hai tháng vì nguyên nhân không liên quan đến ca ghép. Lisa Pisano, người thứ hai, phải cắt bỏ thận lợn sau một tháng do lưu lượng máu hạn chế và qua đời vào tháng 7. Towana Looney, người thứ ba, sống với quả thận lợn được 4 tháng 9 ngày trước khi bị cơ thể đào thải. Như vậy, ông Andrews là trường hợp giữ được quả thận lợn lâu nhất với thời gian 271 ngày.
(Theo BBC, The Guardian)
