Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, mỗi dịp Tết Nguyên đán, các khoa cấp cứu tại nhiều bệnh viện lại ghi nhận nhiều ca đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, thậm chí sốc nhiễm trùng vì ngộ độc thực phẩm.
Không ít trường hợp xuất phát từ mâm cỗ quen thuộc trong gia đình, nơi bánh chưng, giò chả, thịt kho hay nem chua được chế biến sớm, bảo quản dài ngày rồi hâm đi hâm lại.
Theo các bác sĩ, thời tiết nồm ẩm đặc trưng miền Bắc tháng Giêng là điều kiện lý tưởng để vi khuẩn và nấm mốc phát triển. Thống kê của Bộ Y tế cho thấy khoảng 70% vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại hộ gia đình, cao hơn nhiều so với nhà hàng, quán ăn.
Tích trữ nhiều ngày, tủ lạnh thành “điểm mù vi khuẩn”
Tâm lý “ăn Tết cho đủ” khiến nhiều gia đình mua lượng thực phẩm gấp nhiều lần ngày thường. Tủ lạnh gia đình bị nhồi kín, không khí lạnh không lưu thông đều, tạo ra những vùng nhiệt độ từ 8–12°C – mức lý tưởng để một số vi khuẩn chịu lạnh sinh sôi.
Thức ăn nấu chín từ bữa tất niên thường được giữ lại nhiều ngày, hâm nóng bằng lò vi sóng rồi tiếp tục cất tủ. Trong khi đó, một số độc tố vi khuẩn, đặc biệt là tụ cầu vàng, có khả năng chịu nhiệt cao, không bị phá hủy hoàn toàn dù đun sôi. Người ăn có thể nôn dữ dội chỉ sau vài giờ, mất nước rất nhanh.
Nguy cơ còn đến từ thói quen dùng chung dao, thớt cho thực phẩm sống và chín, thịt gà luộc để nguội lâu trên bàn, hay các món nem chua, giò thủ sản xuất thủ công không đảm bảo vệ sinh. Đáng lo nhất là các loại thực phẩm đóng kín, hút chân không hoặc đồ hộp tự làm tại nhà, nếu không đạt chuẩn, có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh độc tố thần kinh nguy hiểm.
Mâm cỗ Tết luôn là biểu tượng của sự đủ đầy, sung túc và sum họp. (Ảnh minh hoạ: Như Loan)
Rượu bia nhiều ngày làm cơ thể dễ “trúng độc”
Việc uống rượu bia liên tục trong nhiều bữa Tết làm giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của dạ dày. Khi đó, cơ thể nhạy cảm hơn với vi khuẩn và độc tố từ thực phẩm. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền là nhóm dễ diễn tiến nặng, nguy cơ sốc nhiễm trùng, suy thận nếu chậm nhập viện.
Các chuyên gia nhận định, phần lớn ca ngộ độc có thể phòng tránh nếu gia đình thay đổi thói quen tích trữ và xử lý thức ăn.
Nguyên tắc “4 không” để giữ mâm cỗ an toàn
Ngành y tế khuyến cáo người dân tuân thủ nguyên tắc “4 không”: không mua tích trữ quá nhiều ngày; không để lẫn thực phẩm sống – chín; không ăn khi thực phẩm có dấu hiệu nghi ngờ; và không tiếc đồ thừa đã để lâu ngoài nhiệt độ phòng.
Thực phẩm sau khi nấu chín nên ăn trong ngày. Nếu chưa dùng ngay, cần làm lạnh nhanh và bảo quản dưới 4°C, đựng trong hộp kín. Khi ăn lại, phải đun sôi kỹ, đảm bảo nóng đều toàn bộ món ăn. Mâm cúng chỉ nên bày trong thời gian ngắn, quá vài giờ cần bỏ, không nên hâm lại.
Tủ lạnh cần được vệ sinh trước Tết, không xếp quá đầy để hơi lạnh lưu thông. Thực phẩm nên chia nhỏ theo từng bữa, ghi rõ ngày nấu hoặc ngày mua để dùng theo nguyên tắc “vào trước, ra trước”.
Bác sĩ khuyến cáo
Bác sĩ khuyến cáo nhập viện khẩn cấp nếu người bệnh nôn liên tục không uống được nước, sốt cao trên 39°C, tiêu chảy phân máu, có dấu hiệu mất nước hoặc biểu hiện thần kinh như nhìn đôi, sụp mí, khó thở. Với trẻ nhỏ, người già và người có bệnh mạn tính, cần đi khám sớm ngay cả khi triệu chứng còn nhẹ.
Theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, thay đổi tư duy “tiếc của” sang “ưu tiên sức khỏe” là cách đơn giản nhất để tránh những chuyến xe cấp cứu đêm giao thừa. Mâm cỗ Tết chỉ thực sự trọn vẹn khi niềm vui sum họp không phải đánh đổi bằng rủi ro cho cả gia đình.
