Thắp hương và hóa vàng mã là những phong tục mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng tưởng nhớ tổ tiên của người Việt. Tuy nhiên, TS.BS Ngô Thị Kim Oanh, Trưởng Khoa Châm cứu - Dưỡng sinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3, lưu ý rằng dưới góc nhìn khoa học, nếu các hoạt động này thực hiện không phù hợp sẽ gây ra những hệ lụy bất lợi cho sức khỏe.
"Nguy hiểm ngầm" từ bụi mịn trong khói hương, vàng mã
Khói sinh ra từ việc đốt vàng mã và thắp hương không chỉ đơn thuần là mùi hương quen thuộc. Quá trình đốt cháy tạo ra các hạt bụi mịn kích thước siêu nhỏ cùng các hợp chất dễ bay hơi.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các nguồn đốt trong nhà có thể làm gia tăng nồng độ bụi mịn PM2.5 và các chất kích ứng. Khi tích tụ trong không gian hẹp, kém thông gió, chúng gây kích ứng niêm mạc mắt và đường hô hấp, dẫn đến các triệu chứng như cay mắt, rát họng, ho hoặc khó chịu thoáng qua.
Nhiều nghiên cứu môi trường cũng chỉ ra rằng, nếu tiếp xúc với khói hương ở nồng độ cao hoặc kéo dài, các biểu hiện kích ứng sẽ trở nên rõ rệt hơn. Đặc biệt, khói hương chứa các hợp chất có khả năng tác động mạnh đến niêm mạc nếu không gian sinh hoạt bị bít kín.
Người dân thắp hương tại chùa. Ảnh minh họa: Minh Tâm
Những nhóm dễ bị "tấn công"
Nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe không chia đều cho tất cả mọi người. Các chuyên gia nhấn mạnh 4 nhóm nhạy cảm nhất bao gồm:
Ở những nhóm này, các triệu chứng khó chịu thường xuất hiện sớm hơn, mức độ nặng hơn và khả năng hồi phục chậm hơn so với người khỏe mạnh.
Thực tế sau các dịp lễ Tết, y tế cộng đồng thường ghi nhận không ít trường hợp ho kéo dài, viêm mũi họng hoặc kích ứng mắt do môi trường không khí trong nhà kém chất lượng bởi các hoạt động đốt liên tục.
Cách giữ phong tục nhưng vẫn bảo vệ sức khỏe
Để hài hòa giữa nét đẹp văn hóa và an toàn sức khỏe, bác sĩ Oanh đưa ra các khuyến nghị:
Tiết chế lượng đốt
Thắp hương nên mang ý nghĩa tượng trưng, tránh thắp quá nhiều nén cùng lúc hoặc duy trì khói hương liên tục trong nhiều giờ. Hoạt động đốt vàng mã nên ưu tiên thực hiện ngoài trời hoặc ở nơi có lưu thông không khí tốt.
Đảm bảo thông khí
Khi thắp hương trong nhà, cần mở cửa sổ hoặc cửa chính để khói nhanh chóng khuếch tán ra ngoài, giúp cải thiện chất lượng không khí và giảm thời gian tiếp xúc trực tiếp với các chất gây hại.
Lựa chọn sản phẩm an toàn
Nên ưu tiên các loại hương có nguồn gốc rõ ràng, thành phần thảo mộc tự nhiên, ít khói và mùi dịu nhẹ. Cần tránh các loại hương có mùi quá nồng hoặc sử dụng hóa chất tạo màu, tạo mùi vì chúng dễ gây kích ứng mạnh, đặc biệt với những gia đình có người nhạy cảm về hô hấp.
"Giữ gìn nét đẹp tâm linh là một phần quan trọng của văn hóa, song cần được cân nhắc hài hòa với yếu tố sức khỏe", bác sĩ Oanh nói, khuyến cáo thêm rằng thực hành phong tục một cách chừng mực và khoa học giúp bảo toàn ý nghĩa tinh thần của ngày Tết mà vẫn đảm bảo an toàn cho các thành viên trong gia đình.
