Tết Nguyên đán là dịp để gia đình sum vầy bên những mâm cơm phong phú, đậm đà hương vị truyền thống. Nhiều gia đình có thói quen nấu sẵn lượng lớn thức ăn để thưởng thức dần hoặc biếu tặng. Tuy nhiên, sự dư dả này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc thực phẩm nếu khâu chế biến và bảo quản không đảm bảo.
Theo PGS.TS.BS Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy, đa số các trường hợp ngộ độc thực phẩm dịp Tết có thể phòng tránh và xử trí hiệu quả nếu người dân nhận biết sớm dấu hiệu và tuân thủ các nguyên tắc an toàn.
Vì sao dễ ngộ độc dịp Tết?
Bác sĩ Hùng chỉ ra những lý do "rất đời thường" khiến ngộ độc thực phẩm tăng cao trong dịp này. Phổ biến nhất là thói quen nấu nhiều thức ăn, để lâu và ăn lại nhiều lần. Nếu bảo quản không đúng cách, vi khuẩn và độc tố dễ dàng xâm nhập. Bên cạnh đó, các bữa tiệc đông người khiến nguy cơ lây nhiễm chéo hoặc ngộ độc tập thể tăng lên. Việc mua thực phẩm chế biến sẵn không rõ nguồn gốc cũng là một nguyên nhân đáng lo ngại.
Ngoài ra, lịch sinh hoạt đảo lộn, thiếu ngủ và tiêu thụ nhiều rượu bia khiến sức đề kháng suy giảm, cơ thể dễ mất nước, làm trầm trọng thêm các triệu chứng nếu không may bị ngộ độc.
Các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao bao gồm món chín để ở nhiệt độ phòng quá lâu (bày biện cúng, ăn tiệc kéo dài); thịt, trứng, hải sản chưa chín kỹ; các món nguội, gỏi, rau sống; đồ hộp có dấu hiệu bất thường như phồng, rò rỉ.
Mâm cỗ cúng ngày Tết. Ảnh: Nhung Ngô
Nhận biết và xử trí tại nhà
Triệu chứng ngộ độc thường xuất hiện sau khi ăn vài giờ, nhưng cũng có thể kéo dài đến 1-2 ngày. Các biểu hiện điển hình gồm đau bụng (âm ỉ hoặc quặn cơn), buồn nôn, tiêu chảy, đôi khi kèm sốt và đau đầu. Một dấu hiệu nhận biết rõ rệt là nhiều người cùng có triệu chứng giống nhau sau khi dùng chung một bữa ăn.
Khi bị ngộ độc nhẹ, người bệnh tỉnh táo và uống được nước, bác sĩ Hùng khuyến cáo có thể tự theo dõi tại nhà theo 4 nguyên tắc:
Bù nước là ưu tiên số 1: Uống nước ấm, nước cháo loãng hoặc Oresol. Nên uống từng ngụm nhỏ, chia làm nhiều lần, đặc biệt khi còn cảm giác buồn nôn.
Ăn uống nhẹ nhàng: Khi đỡ nôn, nên ăn cháo, súp, thức ăn mềm dễ tiêu. Tránh tuyệt đối dầu mỡ, đồ cay nóng và rượu bia.
Theo dõi sát: Chú ý số lần nôn, tiêu chảy và khả năng giữ nước của cơ thể.
Không tự ý dùng thuốc cầm: Tránh tự "đè triệu chứng" bằng thuốc cầm tiêu chảy hoặc nôn khi chưa rõ nguyên nhân, đặc biệt với trẻ em và người già. Nếu cần dùng thuốc, phải tham khảo ý kiến bác sĩ.
Dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay
Biến chứng nguy hiểm nhất của ngộ độc thực phẩm là mất nước, rối loạn điện giải và nhiễm trùng nặng. Bác sĩ Hùng nhấn mạnh "danh sách cảnh báo đỏ", nếu có một trong các dấu hiệu sau cần đến bệnh viện ngay:
Nôn nhiều, không uống được nước.
Tiêu chảy dữ dội hoặc kéo dài, đi ngoài phân có máu.
Dấu hiệu mất nước nặng: tiểu rất ít, khô miệng, chóng mặt khi đứng dậy, lừ đừ.
Sốt cao, rét run, đau bụng tăng dần.
Người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao (trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền).
5 nguyên tắc phòng ngừa
Để đón một cái Tết an toàn, mỗi gia đình cần tuân thủ 5 nguyên tắc:
Giữ sạch: Rửa tay, vệ sinh bếp và dụng cụ nấu nướng thường xuyên.
Tách riêng sống - chín: Dùng dao thớt riêng để tránh nhiễm khuẩn chéo.
Nấu chín kỹ: Đặc biệt với thịt, trứng và hải sản.
Bảo quản đúng nhiệt độ: Không để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá lâu; bảo quản tủ lạnh kịp thời và đậy kín; hâm nóng kỹ trước khi ăn lại.
Chọn nguyên liệu an toàn: Nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, kiên quyết bỏ thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng.
Nếu nghi ngờ một món ăn gây ngộ độc, gia đình cần ngừng sử dụng ngay, giữ lại mẫu thực phẩm (nếu có) để hỗ trợ xác định nguyên nhân và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu tình trạng diễn tiến nặng.
