Nguy cơ tử vong từ việc xem nhẹ vết thương nhỏ
Chứng kiến đồng nghiệp tử vong do uốn ván sau khi bị thanh sắt rỉ sét đâm vào chân, anh Tuấn An (42 tuổi, TP HCM) mới tìm hiểu về căn bệnh này và chủ động đi tiêm phòng.
Anh An đang làm việc cho một công ty xây dựng, môi trường tiềm ẩn nguy cơ gây chấn thương do các vật dụng sắt thép, bê tông, đất đá. Anh và các đồng nghiệp được công ty trang bị giày chống đinh, nón và trang phục bảo hộ, dạy an toàn lao động mỗi sáng thứ Bảy. Song việc xảy ra các va quệt, vết thương trong quá trình làm việc khó tránh khỏi.
Một năm trước, một đồng nghiệp của anh bị thanh sắt rỉ sét cứa chảy máu. Dù được công ty hướng dẫn đến cơ sở y tế xử lý vết thương và tiêm phòng, người này nghĩ vết thương nhỏ nên chỉ rửa qua nước rồi tiếp tục làm việc. Vài ngày sau, nam công nhân xuất hiện triệu chứng đau mỏi toàn thân, cứng cổ, khó há miệng và co giật. Khi được đưa đến bệnh viện, bệnh nhân đã rơi vào tình trạng uốn ván nặng và tử vong sau đó.
Sau sự việc, anh An từ bỏ quan niệm sai lầm rằng "tiêm vaccine là đưa mầm bệnh vào người, gây hại sức khỏe". Anh chủ động tiêm mũi phối hợp phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván để phòng ngừa trước. "Ở công trường, sơ suất một chút là có vết thương ngay. Tiêm phòng trước giúp tôi yên tâm hơn khi làm việc", anh cho biết.
Vết thương ở chân của ông Linh do thanh sắt cứa, phải khâu 20 mũi. Ảnh: Diệu Thuần
Tương tự, ông Võ Văn Linh, 53 tuổi, quê An Giang, đến xã Hóc Môn, TP HCM làm nghề thu mua ve chai được hơn 20 năm cũng thường bị thương chảy máu, xước da ở tay, chân khi làm việc. Trước đây, ông từng quan niệm những vết thương này nhỏ, khó quật ngã được cơ thể người khỏe mạnh, chỉ cần rửa với nước vi khuẩn sẽ "không có cửa" xâm nhập. Đầu tháng 8, trong lúc làm việc, ông bị một thanh sắt cứa vào chân trái gây ra vết thương lớn, phải khâu 20 mũi. Ông được bác sĩ khâu vết thương, chỉ định tiêm vaccine, huyết thanh kháng uốn ván. Bác sĩ cũng khuyến cáo ông, công việc thu gom ve chai dễ có vết thương và dễ có nguy cơ bị các vi khuẩn, trong đó có uốn ván xâm nhập và gây bệnh. Vi khuẩn này có ở mọi môi trường đất, cát và nhiều người tử vong vì bệnh, không nên chủ quan.
Theo BS.CKI Nguyễn Công Luận, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, vi khuẩn uốn ván tồn tại dưới dạng bào tử trong đất, cát, bụi bẩn, phân gia súc, gia cầm, hay nguồn nước bẩn. Nha bào có thể xâm nhập vào cơ thể qua vết thương như vết gà mổ, gai đâm, trầy xước do ngã xe hay bất kỳ vết thương hở nào. Vết thương càng hoại tử, nhiễm bẩn càng tạo cho mầm bệnh xâm nhập.
Sau khi xâm nhập vào cơ thể, nha bào uốn ván phát triển thành vi khuẩn và tiết ra độc tố gây bệnh uốn ván. Độc tố uốn ván khi xâm nhập vào máu và hệ thần kinh sẽ phá hủy các protein, khiến cơ thể không kiểm soát được các cơn co cơ, dẫn đến các triệu chứng như khóa hàm, cứng cổ, khó nuốt, đau cơ, cong người như hình vòng cung, gãy xương, rách cơ.
Khi xâm nhập đến não, độc tố gây rối loạn chức năng kiểm soát huyết áp, nhịp tim, nhiệt độ cơ thể. Người bệnh sẽ sốt cao, đổ mồ hôi, tay chân lạnh, rối loạn huyết áp và nhịp tim dẫn đến ngừng tim, tử vong. Theo CDC Mỹ, bệnh uốn ván nếu không được chăm sóc, điều trị đúng, gần 100% bệnh nhân sẽ tử vong. Chi phí điều trị một ca uốn ván nặng phải thở máy, dùng thuốc an thần kéo dài và chăm sóc hồi sức có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, chưa kể thời gian điều trị kéo dài, nguy cơ để lại nhiều di chứng nặng.
Ông Võ Văn Linh tiêm vaccine uốn ván tại VNVC Xuân Thới Thượng phòng bệnh sau khi bị thanh sắt lớn cứa vào chân khi đi thu mua ve chai. Ảnh: Diệu Thuần
Bác sĩ Luận cho biết, việc người dân chỉ rửa vết thương bằng nước sạch không đủ để loại bỏ nha bào uốn ván. Cách xử trí vết thương đúng thường theo bốn bước: rửa dưới vòi nước sạch để loại bỏ các chất bẩn, dị vật; rửa lại với xà phòng; không băng kín vết thương, không đắp các loại lá, bài thuốc dân gian không rõ nguồn gốc; đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ chỉ định tiêm vaccine và huyết thanh kháng uốn ván càng sớm càng tốt.
Người dân cũng không nên chủ quan với bất kỳ vết thương hở nào. Bệnh uốn ván có thể dự phòng bằng vaccine, hiệu quả đến 95%. Do đó, người dân cần xử lý vết thương đúng và tiêm phòng vaccine để tránh mắc bệnh, nguy cơ tử vong, điều trị tốn kém chi phí và bị di chứng kéo dài.
Hiện Việt Nam có vaccine uốn ván đơn và nhiều loại phối hợp phòng thêm các bệnh khác như 6 trong 1, 4 trong 1, 3 trong 1, 2 trong 1. Phác đồ tiêm phụ thuộc vào lịch sử chủng ngừa của từng người. Người lớn chưa rõ lịch sử tiêm, phác đồ gồm ba mũi, trong đó mũi 2 cách mũi 1 một tháng và mũi 3 cách mũi thứ 2 sáu tháng. Trẻ cần tiêm các mũi vaccine có thành phần uốn ván 6 trong 1 từ hai tháng tuổi (sớm nhất từ 6 tuần tuổi). Sau đó, trẻ tiêm nhắc vaccine 4 trong 1 phòng bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt ở giai đoạn tiền học đường từ 4-6 tuổi. Kháng thể từ vaccine giảm dần theo thời gian, trẻ cần tiêm nhắc mỗi 10 năm một lần hoặc khi có vết thương để tạo hiệu quả bảo vệ lâu dài.
Phụ nữ mang thai cũng cần tiêm ngừa vaccine uốn ván đơn hoặc mũi phối hợp ngừa bạch hầu, ho gà, uốn ván trong thai kỳ, để bảo vệ bản thân và thai nhi, đồng thời giảm tỷ lệ mắc uốn ván sơ sinh khi em bé chào đời.
Người lớn không nhớ lịch sử tiêm ngừa nên đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn và tiêm vaccine. Lịch tiêm thông thường gồm ba mũi. Nếu người dân chủ động tiêm dự phòng đầy đủ, khi có vết thương, chỉ cần tiêm nhắc một mũi vaccine, không cần tiêm huyết thanh kháng độc tố uốn ván hoặc globulin miễn dịch kháng uốn ván (TIG).
