Bị hen nhẹ có cần dùng thuốc mỗi ngày?

Tôi bệnh hen suyễn khoảng 2 năm nay, hiện các cơn ho, khò khè xuất hiện rất ít. Tôi có cần dùng thuốc kiểm soát hen hằng ngày không? (Nguyễn Mai, 20 tuổi)

Trả lời:

Hen nhẹ thường khiến nhiều người chủ quan. Khi chỉ thỉnh thoảng ho, khò khè hoặc khó thở, người bệnh có thể cho rằng không cần điều trị kiểm soát thường xuyên, chỉ dùng thuốc khi lên cơn. Tuy nhiên, ngay cả khi triệu chứng thưa thớt, tình trạng viêm mạn tính đường thở vẫn tồn tại, người bệnh vẫn có thể gặp đợt cấp nặng, thậm chí nguy hiểm tính mạng.

Từ năm 2019 đến nay, Chiến lược toàn cầu về quản lý và dự phòng hen (GINA), với bản cập nhật mới nhất năm 2026, không khuyến cáo điều trị hen ở người lớn và thanh thiếu niên chỉ bằng nhóm thuốc cắt cơn cường beta 2 tác dụng ngắn đơn thuần (SABA). SABA chỉ làm giãn phế quản, giảm triệu chứng tạm thời mà không điều trị được tình trạng viêm đường thở. Trường hợp chỉ sử dụng SABA để cắt cơn mà không dùng thuốc điều trị hen duy trì có thể khiến tình trạng viêm đường thở tiếp tục kéo dài, từ đó làm tăng nguy cơ đợt cấp nặng và tử vong do hen.

Thay vào đó, GINA khuyến cáo mọi người bệnh hen từ tuổi thanh thiếu niên trở lên đều cần điều trị bằng corticosteroid dạng hít (ICS) - nhóm thuốc chống viêm đường thở giúp giảm nguy cơ đợt hen cấp. Tùy mức độ bệnh, ICS có thể được dùng khi cần hoặc duy trì đều đặn hằng ngày. Những người được chỉ định điều trị duy trì cần dùng thuốc đúng liều, đủ thời gian và đều đặn, ngay cả khi triệu chứng đã giảm.

Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc hen nhẹ đều phải dùng thuốc kiểm soát cố định hằng ngày. Với người lớn và thanh thiếu niên có triệu chứng chưa xảy ra hằng ngày, không thức giấc về đêm do hen (từ một lần mỗi tuần trở lên) và chức năng phổi bình thường hoặc chỉ giảm nhẹ, lựa chọn ưu tiên ICS-formoterol liều thấp, dùng khi cần. ICS-formoterol phối hợp giữa nhóm thuốc corticosteroid dạng hít (ICS) có tác dụng kiểm soát viêm đường thở và formoterol - hoạt chất thuộc nhóm thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài nhưng khởi phát nhanh tương đương SABA. Nhờ vậy, mỗi lần xuất hiện triệu chứng và cần dùng thuốc, người bệnh vừa được giảm co thắt phế quản, vừa nhận được tác dụng chống viêm.

Hướng dẫn năm 2023 của Hội Hô hấp châu Âu (ERS) cũng khuyến cáo người lớn và thanh thiếu niên mắc hen nhẹ nên dùng ICS-formoterol thay cho SABA khi cần. Theo ERS, người bệnh có thể lựa chọn cách dùng này thay cho ICS duy trì hằng ngày và kết hợp SABA khi cần.

Ở những nơi chưa sẵn có ICS-formoterol, GINA 2026 cũng bổ sung lựa chọn cắt cơn kháng viêm dạng phối hợp ICS-SABA ngay từ bậc điều trị đầu tiên, hoặc dùng ICS duy trì liều thấp hằng ngày kèm SABA khi cần, không nên chỉ dùng SABA đơn độc.

Dù sử dụng thuốc kiểm soát hằng ngày hay ICS-formoterol khi cần theo chỉ định, người bệnh cũng không nên tự ý thay đổi hoặc ngừng điều trị khi thấy bệnh ổn định. Nếu bệnh hen suyễn được kiểm soát tốt trong khoảng 2- 3 tháng, bác sĩ có thể đánh giá khả năng giảm bậc điều trị. Việc giảm bậc cần được thực hiện có kế hoạch và không đồng nghĩa với việc người bệnh tự ý ngừng toàn bộ thuốc chứa ICS.

Do đó, người bệnh không nên tự lựa chọn thuốc chỉ dựa vào việc triệu chứng xuất hiện nhiều hay ít. Bác sĩ cần đánh giá tổng thể mức độ kiểm soát hen, nguy cơ đợt cấp, chức năng phổi, kỹ thuật sử dụng bình hít và khả năng tuân thủ điều trị để lựa chọn phác đồ phù hợp cho từng người.

Khoa Hô hấp
Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy