Bệnh động mạch ngoại biên

Triệu chứng

Bệnh động mạch ngoại biên (Peripheral Artery Disease - PAD) có thể không gây triệu chứng hoặc biểu hiện mờ nhạt nên dễ bị bỏ qua. Khi bệnh có triệu chứng, người bệnh thường đau, mỏi hoặc co cứng cơ chân khi đi bộ, vận động và giảm khi nghỉ. Đây là tình trạng đau cách hồi, xảy ra do lượng máu đến cơ chân không đáp ứng đủ nhu cầu khi vận động.

Các triệu chứng khác có thể gồm:

• Tê, châm chích hoặc yếu chân.
• Bàn chân hoặc cẳng chân lạnh hơn bên còn lại.
• Da chân bóng hoặc thay đổi màu sắc.
• Móng chân mọc chậm.
• Rụng hoặc giảm mọc lông ở chân.
• Vết trầy xước, loét ở bàn chân hoặc chân lâu lành.
• Mạch ở chân hoặc bàn chân yếu hoặc khó bắt.

Ở giai đoạn nặng, đau có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ hoặc khi nằm, thậm chí đánh thức người bệnh vào ban đêm. Một số trường hợp có thể gặp rối loạn cương dương do giảm lưu lượng máu.

Đau chân khi đi bộ không phải lúc nào cũng do PAD. Các bệnh lý cơ, xương khớp hoặc thần kinh cũng có thể gây triệu chứng tương tự, do đó cần khám để xác định nguyên nhân.

Nguyên nhân

Xơ vữa động mạch là nguyên nhân thường gặp nhất của PAD. Mảng xơ vữa tích tụ khiến lòng động mạch hẹp dần, hạn chế dòng máu đến chân hoặc tay. Trong một số trường hợp, cục máu đông có thể hình thành trên mảng xơ vữa và làm tắc mạch.

Các nguyên nhân ít gặp hơn gồm viêm mạch máu, chấn thương ở tay hoặc chân, thay đổi bất thường ở cơ hoặc dây chằng và từng tiếp xúc với tia xạ.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh gồm:

• Hút thuốc hoặc sử dụng thuốc lá.
• Đái tháo đường.
• Tăng huyết áp.
• Cholesterol máu cao.
• Thừa cân, béo phì.
• Ít vận động.
• Tiền sử gia đình mắc PAD, bệnh tim hoặc đột quỵ.
• Tuổi cao, đặc biệt trên 65 tuổi; nguy cơ có thể tăng từ sau 50 tuổi nếu có các yếu tố nguy cơ xơ vữa.
• Đái tháo đường đặc biệt làm tăng nguy cơ PAD và có thể khiến tổn thương ở chân khó lành hơn.

Bệnh động mạch ngoại biên nguy hiểm không?

PAD có thể tiến triển và gây thiếu máu nghiêm trọng ở chi. Khi lưu lượng máu giảm nhiều, các vết thương hoặc nhiễm trùng ở chân có thể khó lành, mô bị tổn thương hoặc chết. Tình trạng thiếu máu chi nghiêm trọng có thể dẫn đến nguy cơ phải cắt cụt chi.

Bệnh cũng là dấu hiệu cho thấy xơ vữa động mạch có thể đang ảnh hưởng đến nhiều vị trí khác trong cơ thể. Vì vậy, người mắc PAD có nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ cao hơn.

Chẩn đoán

Bác sĩ thường hỏi về triệu chứng, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ, đồng thời kiểm tra mạch ở chân, bàn chân.

Một xét nghiệm thường được sử dụng là chỉ số cổ chân - cánh tay (ABI). Phương pháp này so sánh huyết áp đo ở cổ chân với huyết áp ở cánh tay. Huyết áp ở cổ chân thấp hơn đáng kể so với cánh tay có thể gợi ý dòng máu đến chân bị hạn chế.

Khi kết quả chưa rõ hoặc cần đánh giá chi tiết hơn, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm Doppler mạch máu hoặc chụp mạch cộng hưởng từ (MRA) để quan sát dòng máu và vị trí động mạch bị hẹp.

Điều trị

Mục tiêu điều trị là cải thiện lưu lượng máu, giảm triệu chứng, hạn chế tiến triển của xơ vữa và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.

Người bệnh có thể được khuyến nghị:

• Bỏ thuốc lá: Đây là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ tiến triển bệnh.
• Tập luyện: Chương trình vận động phù hợp, thường có đi bộ, có thể giúp cải thiện khả năng đi lại và triệu chứng. Người bệnh nên tập theo hướng dẫn của bác sĩ, nhất là khi đã có triệu chứng đau chân.
• Ăn uống lành mạnh: Hạn chế chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, đường và muối; kiểm soát cân nặng.
• Kiểm soát bệnh nền: Duy trì huyết áp, cholesterol và đường huyết trong mục tiêu điều trị.

Bác sĩ có thể kê thuốc để kiểm soát cholesterol, huyết áp, đái tháo đường hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu nhằm giảm nguy cơ hình thành cục máu đông và biến cố tim mạch. Người bệnh không nên tự dùng aspirin hoặc các thuốc chống kết tập tiểu cầu nếu chưa được chỉ định.

Với trường hợp động mạch bị hẹp nghiêm trọng hoặc điều trị nội khoa không kiểm soát được triệu chứng, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp như nong mạch bằng bóng hoặc phẫu thuật bắc cầu để cải thiện dòng máu.

Phòng ngừa

Không hút thuốc, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên và ăn uống lành mạnh giúp giảm nguy cơ PAD. Người có đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc cholesterol cao cần kiểm soát tốt các bệnh này.

Người có nguy cơ cao nên chú ý những thay đổi ở chân như đau khi đi bộ, chân lạnh, thay đổi màu da hoặc vết thương lâu lành. Phát hiện và điều trị sớm giúp hạn chế biến chứng ở chi và giảm nguy cơ ảnh hưởng đến tim, não.

Bảo Bảo(Tổng hợp)