Cơn đau kéo dài nhiều năm sau khi mụn nước zona lành

Xem zona như bệnh ngoài da thông thường, nhiều gia đình bất ngờ khi người thân lớn tuổi rơi vào cảnh mất ngủ, suy kiệt vì các cơn đau dây thần kinh kéo dài dai dẳng dù mụn nước liền sẹo từ lâu.

Bà Thu Nga, 76 tuổi, sống tại phường Nam Nha Trang, Khánh Hòa, vốn chịu đau giỏi, mỗi khi có bệnh thường bảo con cái "Không sao đâu". Nhưng lần đó, chị Quỳnh Chi - con gái bà, nhìn mẹ mất ăn mất ngủ, ăn uống kém, lúc nào cũng mệt mỏi, chị biết cơn đau nghiêm trọng hơn nhiều so với những điều bà nói.

Trong suy nghĩ của chị Chi, zona chỉ là một bệnh ngoài da thường gặp ở người lớn tuổi, chỉ cần điều trị khỏi tổn thương da là hết. Nhưng sau khoảng một tháng, khi các tổn thương đã lành, mẹ chị vẫn tiếp tục chịu những cơn đau kéo dài. Chị đưa mẹ đi thăm khám và được bác sĩ cho biết bà bị biến chứng đau dây thần kinh kéo dài sau zona, điều trị bằng thuốc nhưng không cam kết dứt điểm.

"Ban đầu, mẹ tôi đau rát một vùng da, sau đó các mụn nước xuất hiện. Mẹ gần như không ngủ được vì đau, người lúc nào cũng mệt. Sau khi các tổn thương lành, mẹ vẫn tiếp tục bị hành hạ. Có những ngày mẹ chỉ nằm im, không muốn ai chạm vào người vì một cái chạm nhẹ cũng đau", chị Chi kể.

Khi biết thông tin người từng mắc zona vẫn có thể tiêm vaccine để phòng bệnh, chị Chi chỉ tiếc mình biết quá muộn. Chị tìm hiểu bệnh vẫn có thể tái phát và dự định đưa bà tiêm vaccine khi ổn định.

Tương tự, anh Minh Vũ (xã Bà Điểm, TP HCM) từng nghe nói đến bệnh zona thần kinh nhưng không nghĩ có vaccine phòng ngừa. Chỉ đến khi cha anh, 65 tuổi mắc bệnh, anh mới nhận ra những ảnh hưởng mà zona có thể gây ra. Anh cho biết ngoài đau khi mụn nước zona nổi lên, các cơn đau còn kéo dài khi phát ban đã khô và lành. Cơn đau từ bên trong lan ra ngoài, chạy suốt từ cổ xuống giữa lưng, lan ra hai đùi khiến ba anh không thể ăn, ngủ được, người gầy rộc.

"Bình thường, ông vẫn hay nô đùa với cháu, phụ việc lặt vặt trong nhà nhưng từ khi bị bệnh, ông luôn nhăn nhó vì đau, không thiết tha gì. Anh em tôi nhìn mà xót xa. Tôi tự hỏi tại sao một căn bệnh tưởng chỉ ở trên da lại có thể khiến người lớn tuổi đau đớn lâu đến vậy", anh Vũ kể.

Điều khiến anh day dứt nhất là trước đó, cả gia đình đều nghĩ zona chỉ là một bệnh ngoài da nên chưa tìm hiểu kỹ và đưa ba đi tiêm vaccine phòng ngừa.

Theo BS.CK1 Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, zona không đơn thuần là bệnh ngoài da như nhiều người vẫn nghĩ. Trong đó, đau dây thần kinh sau zona là biến chứng thường gặp nhất của bệnh. Sau khi các tổn thương mụn nước đã lành, cơn đau vẫn có thể kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm gây ảnh hưởng nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.

Nguyên do là virus gây viêm, hoại tử dây thần kinh cảm giác khiến chúng truyền tín hiệu đau hỗn loạn lên não. Các cơn đau được miêu tả như bị điện giật, lửa đốt, nước sôi dội vào. Vùng da đau cả khi chỉ có sự cọ xát nhẹ từ quần áo hoặc gió thổi qua. Những cơn đau kéo dài khiến người bệnh dễ mất ngủ, lo âu, suy nhược và rơi vào trạng thái trầm cảm. Bên cạnh đó, bệnh zona có thể dẫn đến các biến chứng như nhiễm trùng thứ phát do vi khuẩn, viêm não, ù tai, liệt mặt, mù lòa nếu phát ban ở vùng mặt.

Zona có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng nguy cơ tăng rõ ở người lớn tuổi, đặc biệt khi có bệnh nền. Một khảo sát toàn cầu được GSK ủy thác và tài trợ, công bố vào tháng 3/2026 với hơn 6.000 người từ 50 tuổi trở lên tại 10 quốc gia cho thấy bệnh tim mạch, bệnh thận mạn và đái tháo đường có liên quan đến mức tăng nguy cơ mắc zona lần lượt 34%, 29% và 38%.

Nguy cơ này đáng lưu ý trong bối cảnh Việt Nam đang bước nhanh vào quá trình già hóa dân số. Theo Cục Thống kê, năm 2025, người từ 60 tuổi trở lên chiếm 14,5% dân số và tiếp tục gia tăng trong những năm tiếp theo. Đây cũng là nhóm tuổi thường phải sống chung với một hoặc nhiều bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, bệnh thận, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hay hen phế quản.

Không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh, zona còn có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Khảo sát trên cũng ghi nhận 78% người tham gia lo ngại zona có thể làm gián đoạn sinh hoạt hằng ngày, trong khi 72% lo bệnh dẫn đến phải nằm viện dài ngày. Trong số những người từng mắc zona, 42% cho biết cơn đau nghiêm trọng ảnh hưởng đến sinh hoạt và 33% phải nghỉ việc hoặc không thể tham gia các hoạt động xã hội.

Bác sĩ Phương nhấn mạnh, chăm sóc người cao tuổi không chỉ nhằm kéo dài tuổi thọ mà còn hướng đến duy trì khả năng vận động, sinh hoạt độc lập và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, phòng bệnh cần được ưu tiên bên cạnh điều trị bệnh nền, dinh dưỡng, vận động và khám sức khỏe định kỳ.

Vaccine phòng zona thần kinh đã được đưa vào Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh da liễu của Bộ Y tế. Việt Nam hiện có loại vaccine tái tổ hợp do GSK (Anh) sản xuất. Vaccine có chứa chất bổ trợ đặc biệt giúp tăng cường miễn dịch trên nhóm có hệ miễn dịch suy yếu do lớn tuổi, có bệnh nền. Theo hướng dẫn, vaccine được sử dụng cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao mắc zona thần kinh do dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc các bệnh lý gây suy giảm miễn dịch. Người từng mắc zona thần kinh vẫn có khả năng tái phát, tỷ lệ lên đến 30% ở những người có các bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, rối loạn lipid máu...

"Người từng mắc bệnh nên trao đổi với bác sĩ về việc tiêm vaccine. Vaccine không dùng để điều trị đợt zona cấp tính. Người đang mắc zona cần chờ đến khi phát ban đã hết và tình trạng bệnh cấp tính qua đi, thời điểm tiêm cụ thể nên được bác sĩ đánh giá dựa trên sức khỏe và bệnh nền của từng người", bác sĩ Phương cho biết thêm.