Mới đây, một bài chia sẻ trên mạng xã hội thu hút sự chú ý khi kể lại trường hợp xuất hiện hàng loạt triệu chứng tiêu hóa sau khi ăn bông bí có vị đắng bất thường. Gia đình tôi cũng hay ăn loại thực phẩm này. Xin bác sĩ tư vấn có nên ngưng ăn bông bí đỏ không? Tôi xin cảm ơn! (Lê Thu Hà - Hà Nội).
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam:
Không chỉ quả bí, bông bí và một số loại dưa thuộc họ bầu bí cũng có thể chứa cucurbitacin – hợp chất tạo vị đắng tự nhiên. Khi thực phẩm có vị đắng gắt, xót hoặc tê đầu lưỡi, người dân cần dừng ăn ngay, bởi nấu chín không làm mất hoàn toàn chất này.
Cucurbitacin là nhóm hợp chất đắng tự nhiên được cây họ bầu bí tạo ra như một cơ chế tự vệ trước sâu bệnh và những điều kiện bất lợi. Không chỉ quả, hợp chất này có thể hiện diện ở nhiều bộ phận của cây, trong đó có lá và hoa.
Hàm lượng cucurbitacin có thể tăng khi cây chịu các điều kiện stress như nắng nóng kéo dài, thiếu nước, đất nghèo dinh dưỡng hoặc bị sâu bệnh. Nguy cơ cũng có thể xuất hiện khi người dân sử dụng hạt giống tự để lại từ những cây có khả năng lai với giống bí dại hoặc cây cảnh.
Đáng lưu ý, những loại bí, dưa có hàm lượng cucurbitacin cao có thể vẫn giữ vẻ ngoài và mùi bình thường. Dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất là vị đắng bất thường.
Nếu bông bí, bí đỏ hoặc dưa chuột có vị đắng gắt, xót hoặc gây cảm giác tê đầu lưỡi, người dân cần ngừng ăn ngay. Không nên dựa vào màu sắc, kích thước, độ tươi hay hình dáng để đánh giá thực phẩm có an toàn hay không.
Hợp chất này tương đối bền với nhiệt. Vì vậy, luộc, hấp, xào, nấu canh hay nướng không phải là biện pháp đáng tin cậy để loại bỏ độc tố. Cucurbitacin cũng đã được phát hiện trong một số sản phẩm bí đã qua chế biến nhiệt.
Do đó, nếu phát hiện món bông bí, bí xào, dưa chuột hoặc thực phẩm họ Bầu bí có vị đắng bất thường, cần bỏ toàn bộ món ăn. Không nên cố nấu lâu hơn, thêm đường, muối hoặc gia vị để át vị đắng; việc này không bảo đảm loại bỏ được cucurbitacin.
Các triệu chứng do ăn thực phẩm chứa hàm lượng cucurbitacin cao có thể xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau ăn. Người bệnh thường gặp đau quặn bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy. Sau đó có thể xuất hiện đau đầu, chóng mặt, mệt lả, khát nhiều, tim đập nhanh hoặc tụt huyết áp do mất nước và rối loạn điện giải.
Ở trường hợp nặng, người bệnh có thể nôn liên tục, đi ngoài ra máu, vã mồ hôi lạnh, lơ mơ, ngất, khó thở hoặc tụt huyết áp. Đây là những dấu hiệu cần được đưa đến cơ sở y tế ngay, đặc biệt khi người bệnh không thể uống nước hoặc triệu chứng diễn tiến nhanh.
Khi chế biến, nếu nếm một mẩu rất nhỏ và nhận thấy vị đắng gắt, xót hoặc tê rát đầu lưỡi, cần nhổ bỏ, súc miệng và loại bỏ thực phẩm đó. Không tiếp tục ăn để “thử thêm”, cũng không cố tìm cách khử vị đắng bằng gia vị hoặc nấu kỹ.
Với bông bí, người dân nên loại bỏ phần già, đài và nhụy, sau đó rửa nhẹ dưới vòi nước sạch trước khi chế biến nhằm giảm nguy cơ nhiễm bẩn từ đất, côn trùng và vi sinh vật.
