Rèn thói quen tự phòng bệnh cho con

Khi trẻ bước vào giai đoạn vị thành niên, cha mẹ khó theo sát mọi sinh hoạt, nên cần giúp con hiểu nguy cơ và chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh.

Chiều cuối tháng 7, anh Đức Minh (45 tuổi, TP HCM) ghé quán trà sữa gần trường đón con gái học lớp 8. Trong lúc chờ, anh thấy nhóm nữ sinh đổi cốc cho nhau để thử vị. Có cốc cắm hai, ba ống hút, lần lượt được nhiều em sử dụng. Con gái anh cũng tham gia.

Khi được hỏi, cô bé cho biết nhóm bạn thường làm vậy mỗi khi đi ăn cùng nhau. Với các em, uống thử đồ của nhau là cách chia sẻ và không có gì đáng lo.

Anh Minh bực tức vì đã nhiều lần dặn con không dùng chung cốc, ống hút hoặc thìa. Hai cha con tranh luận trên đường về. Anh cho rằng con chủ quan, còn cô bé nghĩ bố "làm quá" một thói quen bình thường giữa bạn bè.

Sau khi bình tĩnh lại, anh nhận ra mình không thể có mặt để nhắc con trong mọi bữa ăn hay buổi tụ tập. Điều cần thiết không chỉ là cấm đoán, mà là giúp con hiểu nguy cơ và tự quyết định cách bảo vệ bản thân khi không có cha mẹ bên cạnh.

Chị Ngọc Anh (42 tuổi, Hà Nội) cũng từng nhiều lần lớn tiếng khi thấy con trai 16 tuổi dùng chung chai nước với bạn sau buổi tập bóng rổ. Chị càng cấm, con càng cho rằng mẹ khó tính và ít kể chuyện ở trường. "Tôi nhận ra nếu con chỉ làm đúng khi có mẹ đứng cạnh thì lời nhắc chưa thực sự có tác dụng", chị nói.

Khi cả gia đình đi tiêm vaccine cúm hồi tháng 5, chị hỏi bác sĩ cách hướng dẫn con. Sau buổi tư vấn, chị chuyển từ quát mắng sang trao đổi về từng tình huống: vì sao không nên dùng chung chai nước, khi nào cần từ chối khéo và có thể mang theo bình cá nhân ra sao. Chị cũng rà soát lịch tiêm của các thành viên, bổ sung những mũi còn thiếu theo khuyến cáo.

Bác sĩ Đoàn Thị Khánh Châm, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết trẻ tuổi teen dành nhiều thời gian ở trường, lớp học thêm, câu lạc bộ và các buổi gặp bạn. Các em thường tiếp xúc gần, ăn uống hoặc chơi thể thao cùng nhau. Cha mẹ khó kiểm soát mọi tình huống, vì vậy trẻ cần hình thành thói quen tự phòng bệnh.

Trong môi trường học đường, bệnh truyền nhiễm có nhiều đường lây. Cúm, sởi và thủy đậu chủ yếu lây qua không khí, giọt bắn hoặc dịch tiết hô hấp; não mô cầu có thể lây khi tiếp xúc gần với dịch tiết của người mang vi khuẩn. Dùng chung vật dụng tiếp xúc với miệng không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng có thể làm tăng cơ hội tiếp xúc với mầm bệnh và là thói quen nên hạn chế.

Theo bác sĩ Châm, phụ huynh nên giải thích ngắn gọn, cụ thể thay vì dọa trẻ bằng hậu quả nghiêm trọng hoặc cấm đoán tuyệt đối. Chẳng hạn, trẻ có thể mang bình nước riêng, không dùng chung vật dụng tiếp xúc với miệng và chủ động từ chối bằng cách nói mình đang ho, đau họng hoặc muốn giữ vệ sinh.

Cha mẹ cũng cần lắng nghe lý do khiến con ngại từ chối. Ở tuổi vị thành niên, nhu cầu hòa nhập và được bạn bè chấp nhận rất lớn. Nếu chỉ phê phán, trẻ có thể phản ứng hoặc tiếp tục hành vi khi không có người lớn. Khi được cùng thảo luận cách xử lý, các em dễ chủ động hơn trong tình huống thực tế.

Thói quen tự phòng bệnh không chỉ nằm ở việc sử dụng đồ cá nhân. Trẻ cần rửa tay trước khi ăn, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không cố đến lớp khi đang mắc bệnh và báo cho người lớn khi có triệu chứng bất thường. Phụ huynh nên làm gương, đồng thời rà soát lịch tiêm để trẻ được tiêm đủ hoặc tiêm bù vaccine theo khuyến cáo. Các bệnh cúm, sởi, thủy đậu, não mô cầu... lây lan qua đường hô hấp hiện đã có vaccine tại Việt Nam.

Bác sĩ lưu ý vaccine là một phần của kế hoạch phòng bệnh, không thay thế vệ sinh cá nhân và các biện pháp hạn chế lây nhiễm. Trước năm học mới, phụ huynh có thể mang hồ sơ tiêm chủng của con đến cơ sở y tế để được kiểm tra, tư vấn những mũi còn thiếu và thời điểm tiêm phù hợp.