Phẫu thuật '4 trong 1' cho người bị đứt dây chằng 5 năm

Anh Đạt, 47 tuổi, trong một ca mổ được khâu sụn chêm, chỉnh trục chi, tái tạo dây chằng bằng mảnh ghép tự thân và nhân tạo sau 5 năm đứt dây chằng.

ThS.BS Nguyễn Quang Tôn Quyền, Phó trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết anh Đạt bị đứt dây chằng chéo trước gối phải, thoái hóa sụn chêm ngoài, rách sụn chêm trong kiểu quai xô, trục chi vẹo trong 12 độ và mâm chày nghiêng sau 10 độ. Đây là hậu quả do anh Đạt bị chấn thương đứt dây chằng mà không điều trị, vẫn chơi thể thao suốt 5 năm.

Bác sĩ Quyền giải thích các tổn thương tích lũy như "hiệu ứng domino", trong đó dây chằng đứt làm gối mất vững, xương chày liên tục trượt ra trước, xoay vặn khi vận động cường độ cao nghiền rách sụn chêm. Sụn chêm rách làm thoái hóa tiến triển nhanh rồi dẫn đến lệch trục chi. Hiện, người bệnh lỏng gối độ 3, mức độ nghiêm trọng nhất và bắt đầu thoái hóa khớp.

Theo bác sĩ Quyền, chân người bệnh vẹo trong và mâm chày nghiêng mạnh nên phương pháp tái tạo dây chằng có tỷ lệ thất bại cao, dễ tái đứt. Nếu thay khớp gối, anh Đạt bị hạn chế vận động, không thể trở lại thể thao.

Bác sĩ Quyền chỉ định phương pháp điều trị phẫu thuật cá thể hóa "4 trong 1" cho anh Đạt gồm nội soi khâu sụn chêm, tái tạo dây chằng chéo trước và tăng cường trước ngoài (LET) bằng mảnh ghép hybrid (kết hợp dây chằng nhân tạo và gân tự thân) rồi đục xương chỉnh trục chi trong cùng một ca mổ. Đây là phẫu thuật phức tạp do vị trí khoan đường hầm neo dây chằng qua đầu xương chày rất sát đường cắt xương chỉnh trục. Nếu thao tác không chính xác, mảnh ghép có nguy cơ lỏng, trục chi không trở về vị trí trung tính, còn vẹo trong hoặc chuyển sang vẹo ngoài, ảnh hưởng xấu đến chức năng khớp gối hoặc tái lỏng gối.

Trước phẫu thuật, bác sĩ chụp cắt lớp vi tính CT, dựng hình 3D khớp gối, lập kế hoạch phẫu thuật, xác định chính xác các vị trí khoan đường hầm và đường cắt xương chày. Bác sĩ Quyền nội soi kiểm tra khớp gối phải, khâu lại sụn chêm trong, sau đó lấy một phần nông gân tứ đầu, gập thành mảnh ghép đường kính 9mm.

Hệ thống X-quang liên tục (C-arm) giúp khoan các đường hầm chính xác theo kế hoạch, sau đó cố định mảnh ghép gân tứ đầu vào xương thay thế dây chằng chéo trước. Bác sĩ đồng thời sử dụng dây chằng nhân tạo để gia cố trước ngoài (LET), giúp bảo vệ mảnh ghép chính tốt hơn khi xoay vặn gối, chơi thể thao, tăng cường độ vững sớm ngay sau phẫu thuật.

Dưới C-arm, bác sĩ Quyền tiếp tục cắt xương chày cho anh Đạt theo đúng mặt phẳng 3D đã tính toán, tránh chồng lấp với đường hầm vừa khoan. Góc cắt đúng mức giúp khôi phục trục chi sinh lý, giảm độ dốc của mâm chày giúp giảm áp lực lên mảnh ghép dây chằng. Người bệnh được cố định khớp gối bằng nẹp khóa và hệ thống vít đa hướng chuyên dụng, kết thúc ca mổ trong 2 tiếng.

Hậu phẫu, anh Đạt được kiểm soát đau đa mô thức, tập phục hồi chức năng ngay ngày đầu, tập co duỗi gối, tránh cứng khớp và đi nạng, không chịu lực chân phải. Sau 3 ngày, anh xuất viện, tiếp tục tập tại nhà.

Sau hai tuần, vết mổ liền, gối duỗi hoàn toàn, gấp tốt, trục chi thẳng. Sau 6 tuần, xương liền, anh bỏ nạng, tập tăng sức cơ. Theo phác đồ phục hồi chuyên biệt, anh có thể trở lại đá bóng sau 9-12 tháng.

Đứt dây chằng là chấn thương thể thao thường gặp khi tăng tốc, hãm tốc, xoay vặn đột ngột hoặc tiếp đất sai tư thế. Bác sĩ Quyền lưu ý, dù hết sưng đau, người bệnh vẫn có thể đi lại, thậm chí thi đấu nhờ cơ quanh khớp bù trừ. Tuy nhiên, tình trạng này kéo dài có thể gây rách sụn chêm, lệch trục chi, thoái hóa khớp sớm.

Người chơi thể thao nếu nghi ngờ đứt dây chằng sau chấn thương khớp gối, nên sơ cứu đúng cách để giảm đau sưng, tạm ngừng chơi thể thao, và đến khám tại bệnh viện để được bác sĩ đánh giá tổn thương, điều trị chính xác, kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi