Tại Khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng, các bác sĩ vừa tiếp nhận và điều trị cho một bệnh nhi 11 tuổi (Hà Nội) nhập viện với gương mặt cứng đơ, nụ cười méo xệch và mắt trái không thể khép kín. Gia đình cho biết trước đó trẻ cởi bỏ áo khoác, chỉ mặc áo mỏng suốt ngày dài đi học giữa trời rét. Phải mất một tuần kết hợp dùng thuốc và vật lý trị liệu, chức năng vận động cơ mặt của bệnh nhi mới cải thiện rõ rệt. Tương tự, một cụ bà 83 tuổi cũng bị méo miệng sang trái, liệt mặt phải ngay sau khi đi ăn sáng về trong tiết trời giá buốt.
Một bệnh nhân trẻ bị liệt dây thần kinh số 7 do lạnh. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Không chỉ do nhiễm lạnh trực tiếp, biến chứng từ các bệnh tai mũi họng mùa đông cũng là nguyên nhân gây liệt mặt khiến nhiều người nhầm lẫn với đột quỵ. Điển hình là trường hợp người đàn ông 58 tuổi, ban đầu chỉ đau họng, sưng tai trái và điều trị viêm tai giữa ba ngày không đỡ. Khi thấy miệng méo, nói khó, ông hoảng hốt đến viện. Kết quả chụp cắt lớp vi tính sọ não giúp loại trừ tổn thương mạch máu não, bác sĩ xác định ông bị liệt dây 7 ngoại biên do biến chứng viêm tai giữa cấp tính trên nền sức khỏe suy giảm và tiền sử tăng huyết áp.
Bác sĩ CKI Lê Nguyên Long, phụ trách khoa, lý giải dây thần kinh số 7 đi qua ống xương hẹp ở thái dương nên rất nhạy cảm. Khi vùng đầu mặt cổ nhiễm lạnh đột ngột, mạch máu co thắt gây thiếu máu cục bộ, kích hoạt phản ứng viêm khiến dây thần kinh phù nề và bị chèn ép, làm gián đoạn xung động thần kinh. Ngoài ra, nhiệt độ thấp cũng tạo điều kiện cho các virus khu trú (như Herpes Simplex type 1) tái hoạt động, làm tăng nặng tình trạng viêm và gây liệt khởi phát nhanh.
Người bệnh thường phát hiện bất thường ngay khi ngủ dậy với biểu hiện cười lệch, chảy nước miếng, đau sau tai, mắt nhắm không kín nhưng hoàn toàn tỉnh táo. Chuyên gia lưu ý tình trạng này khác đột quỵ não ở chỗ không gây yếu liệt tay chân hay rối loạn ngôn ngữ trung ương. Dù vậy, người dân cần đến cơ sở y tế chuyên khoa trong 72 giờ đầu - "thời điểm vàng" để giảm phù nề, bảo vệ bao myelin và tăng cơ hội hồi phục hoàn toàn chức năng thẩm mỹ.
Để phòng ngừa, bác sĩ khuyến cáo người dân giữ ấm kỹ vùng đầu mặt khi ra đường, tuyệt đối không tắm khuya hay xối nước nóng - lạnh thay đổi đột ngột. Khi ngủ, cần tránh luồng gió điều hòa hay quạt thổi thẳng vào mặt. Với người đã mắc bệnh, việc bảo vệ mắt bằng nước mắt nhân tạo và băng che là bắt buộc để tránh hỏng giác mạc, đồng thời tuân thủ phác đồ kết hợp y học hiện đại và cổ truyền thay vì tự chữa bằng các phương pháp dân gian thiếu kiểm chứng
