Đầy bụng là cảm giác căng tức, chướng lên trong bụng, thường do tích khí trong ruột hoặc tiêu hóa chậm lại sau bữa ăn giàu năng lượng, chất béo và gia vị. Một số thực phẩm và thói quen ăn uống có thể khiến cơ thể sản xuất nhiều khí hơn bình thường.
Táo bón là tình trạng đi đại tiện ít hơn 3 lần/tuần, hoặc gặp khó khăn khi đi phân khô, cứng, gây rặn mạnh và không thoải mái. Đây là một triệu chứng tiêu hóa rất phổ biến trong thời gian ngắn do thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt.
1. Vì sao dễ bị đầy bụng, táo bón trong dịp Tết?
1.1. Thay đổi đột ngột khẩu phần ăn
Trong những ngày Tết, chúng ta thường ăn nhiều món giàu protein và chất béo như thịt mỡ, giò chả, bánh chưng – nếp, đồ chiên rán, mứt kẹo… Những món này ít chất xơ và giàu calo, khiến ruột hoạt động chậm hơn và khó đẩy phân ra ngoài. Ngoài ra, nhiều đồ uống như rượu, bia, nước ngọt, cà phê có thể gây mất nước và làm phân khô hơn, dễ dẫn đến táo bón.
1.2. Lười vận động, nghỉ ngơi nhiều
Kỳ nghỉ Tết là thời gian mà nhiều người ngủ nướng, ít vận động, đi du xuân, tụ tập bạn bè thay vì đi bộ hay tập thể dục như thường lệ. Việc ít vận động làm nhu động ruột chậm lại, dễ gây táo bón.
1.3. Thói quen ăn uống không đều và căng thẳng
Ăn uống thất thường như: Bỏ bữa, ăn no muộn tối, ăn nhanh, uống rượu bia kéo dài… khiến hệ tiêu hóa căng thẳng, hoạt động không hiệu quả. Ăn nhanh có thể khiến bạn nuốt nhiều khí hơn, tăng nguy cơ đầy hơi.
1.4. Thiếu nước
Ngay cả khi bạn uống rượu bia hay nước ngọt, cơ thể có thể cũng không đủ nước. Khi thiếu nước, ruột sẽ hút nước từ phân, làm phân khô cứng và khó đi ngoài.
Chất xơ không thể thiếu để giữ tiêu hóa khỏe mạnh.
2. Biện pháp khắc phục đơn giản
2.1. Uống đủ nước mỗi ngày: Uống 1,5–2,5 lít nước/ngày (hoặc nhiều hơn nếu bạn uống rượu bia) giúp phân mềm và dễ đi ngoài hơn. Khi tăng chất xơ, việc uống nước đều trong ngày cũng giúp ngăn đầy bụng khó chịu. Lưu ý, nên uống 1 cốc nước trước bữa ăn giúp hỗ trợ tiêu hóa bắt đầu tốt hơn.
2.2. Tăng chất xơ trong ăn uống: Chất xơ không thể thiếu để giữ tiêu hóa khỏe mạnh. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, kích thích ruột co bóp để đẩy phân ra ngoài; giúp hệ vi sinh đường ruột cân bằng, hạn chế khí và đầy hơi. Nguồn chất xơ tốt từ rau củ màu xanh, trái cây (chuối, táo, lê, đu đủ), ngũ cốc nguyên hạt, đậu các loại. Lưu ý, tăng chất xơ từ từ nếu bạn chưa quen, để tránh bị đầy hơi khi mới bắt đầu.
2.3. Ăn uống khoa học, chia nhỏ bữa: Chia bữa lớn thành nhiều phần nhỏ, ăn chậm, nhai kỹ… giúp giảm lượng khí nuốt vào và tạo đà cho cơ tiêu hóa hoạt động hiệu quả.
2.4 Tăng cường hoạt động thể chất nhẹ: Ngay cả đi bộ 10–15 phút sau bữa ăn cũng giúp kích thích nhu động ruột, giảm táo bón và đầy bụng. Nghiên cứu cho thấy vận động nhẹ làm tăng động lực co bóp của ruột, giúp đẩy phân ra ngoài dễ dàng hơn.
2.5. Ăn sữa chua và thực phẩm probiotic: Probiotic (lợi khuẩn) có trong sữa chua hoặc thực phẩm lên men giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giảm cảm giác đầy hơi và hỗ trợ tiêu hóa.
2.6. Tránh đồ uống gây mất nước và khó tiêu: Hạn chế rượu bia, nước có ga, cà phê tại bữa chính; tránh ăn quá nhiều đồ cay, nhiều mỡ trong một bữa.
Sữa chua giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giảm cảm giác đầy hơi và hỗ trợ tiêu hóa.
3. Khi nào thì cần đi khám?
Mặc dù đa số đầy bụng và táo bón trong dịp Tết sẽ tự cải thiện, nhưng bạn nên đi khám nếu:
Táo bón kéo dài > 1 tuần;
Có đau bụng dữ dội, sụt cân không rõ nguyên nhân;
Phân có máu hoặc bạn nôn mửa liên tục;
Không đi ngoài được trong nhiều ngày dù đã bằng mọi cách...
Các dấu hiệu này có thể là dấu hiệu của bệnh đường tiêu hóa cần điều trị y tế.
Tết là thời điểm thay đổi ăn uống và sinh hoạt rõ rệt, dễ gây chướng bụng, đầy hơi và táo bón. Việc điều chỉnh nước uống, chất xơ, hoạt động vận động và ăn uống khoa học ngay từ đầu sẽ giảm đáng kể triệu chứng này. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc thêm dấu hiệu bất thường, hãy đi khám.
