5 thói quen làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu

Ăn nhiều thực phẩm chứa chất béo xấu, ít vận động, thiếu ngủ là những thói quen thường gặp góp phần gây rối loạn mỡ máu.

Rối loạn mỡ máu là tình trạng gia tăng cholesterol xấu (LDL-C) và chất béo trung tính (triglyceride), giảm cholesterol tốt (HDL-C) trong máu. Đây là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh tim mạch như bệnh động mạch cảnh, động mạch não, động mạch vành, động mạch ngoại biên...

ThS.BS Đỗ Văn Khả, Đơn vị Tim mạch, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết yếu tố nguy cơ gây rối loạn mỡ máu không chỉ đến từ tuổi tác hay tiền sử gia đình. Mức cholesterol còn bị ảnh hưởng bởi những thói quen lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Ăn thực phẩm giàu chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa

Thường xuyên tiêu thụ thịt đỏ nhiều mỡ, thịt xông khói, lạp xưởng, xúc xích, các sản phẩm từ sữa nguyên kem... sẽ nạp vào cơ thể lượng lớn chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Các chất béo xấu này làm giảm khả năng loại bỏ LDL-C khỏi máu của gan, khiến LDL-C tăng và HDL-C giảm. Thường xuyên ăn bánh mì trắng, bánh kẹo ngọt, kem, chè... (thuộc nhóm carbohydrate tinh chế và chứa nhiều đường) cũng có thể làm tăng vọt mức triglyceride trong máu.

Mỗi người nên tăng cường các thực phẩm giàu chất béo không bão hòa như cá, hải sản, các loại hạt (hạt lanh, hạt chia), dầu thực vật (dầu ngô, dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu ô liu), sản phẩm từ sữa ít béo hoặc không béo, ngũ cốc nguyên cám... để bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Lối sống ít vận động

Bác sĩ Khả lý giải, lối sống ít vận động làm suy yếu cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể chống lại bệnh tim mạch. Tập thể dục đều đặn giúp tăng HDL-C, loại bỏ LDL-C và triglyceride dư thừa khỏi máu.

Mỗi người nên đặt mục tiêu tập thể dục cường độ trung bình ít nhất 150 phút mỗi tuần gồm đi bộ nhanh, đạp xe, aerobic, bơi lội... Ngay cả những thay đổi nhỏ như đi cầu thang bộ, làm việc nhà cũng giảm thời gian ngồi yên, hỗ trợ cải thiện sức khỏe tim mạch.

Thường xuyên bỏ bữa sáng

Người thường xuyên bỏ bữa sáng có mức mỡ máu toàn phần cao hơn những người duy trì thói quen ăn sáng mỗi ngày. Khi bạn bỏ bữa sáng, cơ thể sẽ kích hoạt những thay đổi về trao đổi chất, làm rối loạn đồng hồ sinh học bên trong, từ đó thay đổi cách gan xử lý chất béo. Nếu bỏ lỡ bữa ăn quan trọng này, bạn dễ bị đói nhiều hơn vào cuối ngày và có xu hướng lựa chọn đồ ăn vặt kém lành mạnh.

Bữa sáng khoa học bao gồm cháo yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt, sữa chua không đường, trái cây tươi nguyên quả... hỗ trợ bảo vệ trái tim. Một bữa ăn giàu chất dinh dưỡng ngay sau khi thức dậy góp phần ổn định quá trình trao đổi chất và giữ cho lượng đường trong máu luôn cân bằng.

Hút thuốc lá và tiêu thụ nhiều rượu bia

Hóa chất trong khói thuốc lá phá hủy các mạch máu, tạo điều kiện cho cholesterol xấu dễ dàng tích tụ bên trong động mạch tạo mảng xơ vữa và làm giảm đáng kể cholesterol tốt. Trong khi đó, uống rượu bia kích thích gan tăng tổng hợp triglyceride và dễ gây tăng cân.

Mỗi người nên từ bỏ hoàn toàn thuốc lá. Đối với rượu bia, người bị mỡ máu cao nên hạn chế tối đa hoặc kiêng hẳn; người bình thường không uống quá một đơn vị/ngày (với nữ) và 2 đơn vị/ngày (với nam). Mỗi đơn vị cồn tương đương 330 ml bia, 100 ml rượu vang hoặc 30 ml rượu mạnh.

Căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ

Thường xuyên stress khiến cơ thể tiết nhiều cortisol và giảm nhạy cảm insulin, làm xáo trộn quá trình chuyển hóa lipid và khiến mỡ máu khó kiểm soát. Căng thẳng còn gián tiếp gây rối loạn cholesterol bằng cách thúc đẩy các thói quen xấu như ăn uống không lành mạnh, hút thuốc lá hoặc lạm dụng rượu bia.

Mỗi người có thể kiểm soát căng thẳng bằng cách thiền, tập yoga, hít thở sâu hoặc nghe nhạc. Duy trì giấc ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm, thả lỏng tâm trí và không sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ ít nhất 2 giờ có thể giúp đảm bảo chất lượng giấc ngủ.

Theo bác sĩ Khả, rối loạn mỡ máu thường đi kèm các bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường, béo phì, tăng acid uric... làm tăng gấp nhiều lần nguy cơ xơ vữa động mạch và biến cố tim mạch. Do đó, khám sức khỏe và xét nghiệm mỡ máu định kỳ là rất cần thiết. Bộ xét nghiệm lipid máu cơ bản bao gồm 4 thông số như cholesterol toàn phần, HDL-C, LDL-C và triglyceride. Ngoài ra, xét nghiệm lipoprotein (a) cũng được thực hiện nhằm tầm soát loại mỡ máu có liên quan đến yếu tố di truyền và là yếu tố nguy cơ quan trọng gây xơ vữa động mạch.

Các bác sĩ có thể phối hợp xây dựng phác đồ điều trị đa mục tiêu, vừa kiểm soát mỡ máu, đường huyết, vừa bảo vệ tim - thận, kết hợp tư vấn chế độ dinh dưỡng cá thể hóa cho từng người bệnh.