Nicotine trong thuốc lá tác động đến não bộ người trẻ thế nào

Nicotine trong thuốc lá điện tử ảnh hưởng đến quá trình phát triển não bộ, giảm khả năng tập trung và kiểm soát hành vi.

Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết não bộ luôn phát triển, tiếp tục hoàn thiện về cấu trúc và chức năng đến khoảng 30 tuổi. Ở thanh thiếu niên, các kết nối thần kinh liên quan đến khả năng ghi nhớ, học tập, xử lý thông tin vẫn liên tục hình thành, hoàn thiện.

Vỏ não trước trán là một trong những khu vực phát triển muộn nhất, giúp con người kiểm soát hành vi, điều chỉnh cảm xúc, đưa ra quyết định. Những đặc điểm này giúp người trẻ học nhanh, thích nghi tốt hơn, nhưng đồng thời cũng khiến não dễ bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài như chất kích thích.

Bác sĩ Tiến cho biết nicotine tác động mạnh lên các giai đoạn phát triển quan trọng của não, làm thay đổi hoạt động của nhiều kết nối thần kinh, để lại ảnh hưởng lâu dài đối với hành vi cũng như chức năng nhận thức. Do đó, người trẻ có xu hướng lệ thuộc nicotine hơn người trưởng thành.

Khi đi vào cơ thể, nicotine theo máu lên não, kích thích giải phóng dopamine - chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn, dễ chịu. Đây là cơ chế sinh học bình thường của hệ thần kinh, nhưng nicotine liên tục kích thích, tạo ra nhiều dopamine khiến não bắt đầu thích nghi, lệ thuộc. Theo thời gian, não cần nicotine để tạo ra cảm giác dễ chịu như trước. Khi ngừng sử dụng, lượng dopamine giảm khiến người dùng cảm thấy bồn chồn, khó chịu, mất tập trung hoặc thèm hút thuốc.

Theo bác sĩ Tiến, không chỉ nicotine, những thành phần khác trong hơi khí dung từ thuốc lá điện tử cũng có thể tác động đến não bộ như kim loại nặng, formaldehyde, acrolein, acetaldehyde cùng các chất tạo hương vị. Những thành phần này làm tăng stress oxy hóa, thúc đẩy hình thành gốc tự do, ảnh hưởng đến sự phát triển của các tế bào thần kinh cũng như cấu trúc, chức năng não bộ.

Để bảo vệ não bộ, bác sĩ Tiến khuyên người trẻ không nên hút thuốc lá hoặc ngừng nếu đang sử dụng. Não bộ của người trẻ vẫn có khả năng thích nghi, phục hồi sau khi loại bỏ yếu tố nguy cơ. Bên cạnh đó, người trẻ cần duy trì lối sống lành mạnh, sinh hoạt khoa học, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên, xây dựng chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng... Trẻ trên 12 tuổi có thể bổ sung bộ đôi dưỡng chất thiên nhiên từ việt quất (blueberry) và ginkgo biloba (bạch quả) có tác dụng trung hòa gốc tự do, bảo vệ tế bào thần kinh, duy trì sức khỏe não bộ.

Các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang được cho là nhắm đến giới trẻ và số người sử dụng ngày càng tăng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính hơn 100 triệu người trên toàn cầu đang sử dụng thuốc lá điện tử, trong đó khoảng 15 triệu là thanh thiếu niên 13-15 tuổi. Nhiều quốc gia đã cấm thuốc lá điện tử.

Tại Việt Nam, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm 13-17 tuổi tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Từ năm 2025, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng bị cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu và sử dụng. Bộ Y tế đang đề nghị luật hóa cấm toàn diện thuốc lá và trưng bày tại điểm bán.