Nghiên cứu về di truyền quang học đoạt giải Nobel Y sinh 2026

Ba nhà khoa học Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel được trao giải Nobel Y Sinh cho những phát hiện của liên quan đến các kênh ion đóng mở bằng ánh sáng và di truyền học quang học (optogenetics).

* Tiếp tục cập nhật

Lúc 11h30 giờ địa phương (16h30 giờ Hà Nội), Thomas Perlmann, Thư ký ủy ban Nobel Y học, Viện Karolinska công bố các nhà khoa học giành giải Nobel năm nay. Theo đó, giải thưởng vinh danh Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel "vì những phát hiện của họ liên quan đến các kênh ion đóng mở bằng ánh sáng và di truyền học quang học (optogenetics)".

Giải Nobel Y sinh vinh danh công trình nghiên cứu về quang di truyền học – một phương pháp mạnh mẽ góp phần làm sáng tỏ cách các tế bào thần kinh định hình ký ức, cảm xúc và hành vi ngay trong một bộ não đang hoạt động. Trong công trình này, Peter Hegemann và Georg Nagel đã khám phá ra một loại protein đặc biệt mang tên channelrhodopsin ở tảo đơn bào, Karl Deisseroth sau đó đã phát triển ứng dụng của protein này như một công cụ điều khiển tế bào thần kinh bằng ánh sáng. Những khám phá đột phá của các nhà khoa học đoạt giải đã đặt nền móng vững chắc, mở ra một kỷ nguyên mới đầy hứa hẹn cho ngành khoa học thần kinh.

Năm 2025, ba nhà khoa học đến từ Mỹ và Nhật Bản cùng được trao giải Nobel Y Sinh cho những khám phá nền tảng về cơ chế kiểm soát của hệ miễn dịch. Giải thưởng vinh danh công trình về "dung nạp miễn dịch ngoại vi" của Mary E. Brunkow từ Viện Sinh học Hệ thống ở Seattle, Mỹ; Fred Ramsdell, từ công ty công nghệ sinh học Sonoma Biotherapeutics, Mỹ; và Shimon Sakaguchi, thuộc Đại học Osaka, Nhật Bản.

Hội đồng Nobel cho hay công trình của các nhà khoa học đã xác định được các "tế bào T điều hòa" - những tế bào đóng vai trò bảo vệ hệ miễn dịch. Khám phá này đặt nền móng cho một lĩnh vực nghiên cứu hoàn toàn mới trong y học. Ngoài ra, chúng cũng được chuyển hóa thành các phương pháp điều trị tiềm năng, đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng.

Các liệu pháp này mang lại hy vọng về việc điều trị hoặc chữa khỏi các bệnh tự miễn, phát triển các phương pháp chữa ung thư hiệu quả hơn, ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng sau khi cấy ghép tế bào gốc.

Năm 2024, giải Nobel Y sinh được trao cho hai nhà khoa học người Mỹ là Victor Ambros và Gary Ruvkun với nghiên cứu về microRNA và vai trò của nó trong điều hòa gene. Phát hiện này được coi là một bước đột phá trong lĩnh vực sinh học phân tử, mở ra những hướng nghiên cứu mới về vai trò của microRNA.

Các nghiên cứu di truyền cho thấy tế bào và mô sẽ không phát triển bình thường nếu thiếu microRNA. Việc điều hòa bất thường microRNA - có khả năng góp phần vào sự phát triển ung thư và các đột biến ở gene mã hóa RNA siêu nhỏ - đã được phát hiện ở người, dẫn đến các vấn đề như mất thính lực bẩm sinh, rối loạn mắt và xương.

Nobel là giải thưởng quốc tế do Quỹ Nobel tại Stockholm lập ra từ năm 1901 dựa trên tài sản của Alfred Nobel, nhà phát minh kiêm doanh nhân Thụy Điển. Đến nay, Hội đồng Nobel trao tổng cộng 116 giải Y sinh. Người trẻ nhất từng đoạt giải là nhà khoa học Frederick G. Banting, được vinh danh khi mới 31 tuổi, vì đã khám phá ra insulin. Người cao tuổi nhất là Peyton Rous cho công trình phát hiện virus gây khối u. Ông được xướng tên năm 1966, ở tuổi 87.

Chủ nhân giải Nobel Y sinh năm 2026 sẽ nhận huy chương, bằng chứng nhận cùng khoản tiền thưởng 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,27 triệu USD) cho mỗi hạng mục, tăng 1 triệu kronor so với mùa giải ngoái. Các nhà khoa học thường phải đợi nhiều thập kỷ để công trình của họ được Hội đồng Giám khảo Nobel công nhận.

(Theo Nobel Prize)