Người phụ nữ mắc hai hội chứng mạch máu

Bà Phương, 67 tuổi, đầy bụng, khó tiêu nhiều năm, tưởng bệnh đường tiêu hóa nhưng bác sĩ phát hiện mắc hội chứng động mạch mạc treo tràng trên và kẹp hạt dẻ.

Kết quả chụp CT bụng của bà Phương tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho thấy dạ dày phình to, giãn lớn xuống tận vùng chậu do chứa lượng thức ăn lớn chưa tiêu hóa. ThS.BS.CKI Nguyễn Đức Nghĩa, Trung tâm Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, cho biết nguyên nhân là động mạch mạc treo tràng trên chèn ép ruột non khiến thức ăn ứ lại dạ dày. Đây là biểu hiện điển hình của hội chứng động mạch mạc treo tràng trên.

Ở người khỏe mạnh, động mạch mạc treo tràng trên cùng với động mạch chủ bụng tạo ra một góc khoảng 45 độ. Một phần của tá tràng (đoạn đầu ruột non) đi qua gốc của động mạch mạc treo tràng trên và chạy giữa động mạch này với động mạch chủ. Hội chứng động mạch mạc treo tràng trên xảy ra khi góc này bị thu hẹp 6-25 độ. Hệ quả là tá tràng bị tắc nghẽn một phần hoặc toàn bộ, gây chướng bụng, khó tiêu do thức ăn không được tiêu hóa hết. Bà Phương đầy bụng, khó tiêu 10 năm qua, được chẩn đoán bệnh lý tiêu hóa nhưng uống thuốc không cải thiện, chán ăn, cân nặng sụt giảm nghiêm trọng, còn chưa tới 40 kg.

Kết quả chụp CT của bà Phương còn ghi nhận đường đi của tĩnh mạch đưa máu đến thận bị hẹp do bệnh nhân mắc hội chứng nutcracker (kẹp hạt dẻ). Cụ thể, tĩnh mạch thận bị kẹp bởi động mạch chủ và động mạch mạc treo tràng trên, làm máu không thể đổ về tĩnh mạch chủ dưới mà chảy ngược vào các tĩnh mạch khác khiến chúng sưng lên. Theo bác sĩ Nghĩa, bệnh dễ gây huyết khối trong tĩnh mạch thận, tổn thương thận, thuyên tắc phổi.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khi điều trị hội chứng kẹp hạt dẻ và hội chứng động mạch treo tràng trên, êkíp thường đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu. Phương pháp này sẽ làm thay đổi cấu trúc giải phẫu, sinh lý của các mạch máu và đường ruột. Để tránh điều này, người bệnh được phẫu thuật nội soi, giải phóng các cấu trúc bị chèn ép.

Thay vì cắt đoạn tĩnh mạch thận bị chèn ép để gắn vào tĩnh mạch chủ dưới, sau đó tạo ra một đoạn nối giữa tá tràng với hỗng tràng, êkíp nong rộng khoang giữa mạch máu bị bó chặt. Sau hơn hai giờ, đường lưu thông máu từ thận về tim được khôi phục, ruột non mở rộng. Bệnh nhân hồi phục nhanh, ít đau, trở lại sinh hoạt và ăn uống bình thường, xuất viện sau ba ngày.

Hội chứng động mạch mạc treo tràng trên và kẹp hạt dẻ có tỷ lệ mắc lần lượt là 13/10.000 và 6/1.000. Chẩn đoán hai hội chứng này rất khó do triệu chứng dễ nhầm lẫn với bệnh tiêu hóa. Bệnh thường chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn, sau khi đã loại trừ những nguyên nhân khác, theo bác sĩ Dũng.

Bên cạnh yếu tố bẩm sinh, hội chứng động mạch mạc treo tràng trên có thể liên quan đến thể trạng gầy, sụt cân nhanh, kém hấp thu hoặc một số bất thường giải phẫu. Hội chứng kẹp hạt dẻ cũng liên quan đến thể trạng gầy, thay đổi cân nặng và một số đặc điểm giải phẫu; mang thai có thể làm tăng nguy cơ do thay đổi lưu lượng máu và cấu trúc mạch máu.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo người có các yếu tố nguy cơ nên tầm soát bệnh định kỳ. Khi xuất hiện triệu chứng khó tiêu, đầy hơi, đau vùng thượng vị, đau hông, chán ăn, sụt cân không chủ đích, người bệnh cần đi khám sớm.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi