Đề xuất dùng tế bào gốc dây rốn hỗ trợ trị xơ gan do viêm gan B

Các chuyên gia đề xuất triển khai nghiên cứu đa trung tâm tại một số bệnh viện lớn ở Việt Nam nhằm đánh giá khả năng dùng tế bào gốc từ dây rốn hỗ trợ điều trị xơ gan do viêm gan B.

Đề xuất được đưa ra tại hội thảo xây dựng đề cương nghiên cứu, ngày 8/9, có các chuyên gia về gan mật, tế bào gốc đến từ nhiều bệnh viện và một số đơn vị nghiên cứu.

GS.TS Phạm Mạnh Hùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết Việt Nam có tỷ lệ người nhiễm virus viêm gan B cao, trên 10% dân số. Điều trị viêm gan B hiện còn nhiều khó khăn, bệnh dễ tiến triển thành mạn tính, xơ gan hoặc ung thư gan. Tổn thương tế bào gan ở người bệnh viêm gan B không chủ yếu do virus trực tiếp tiêu diệt tế bào mà do hệ miễn dịch phản ứng quá mức khi tìm cách loại bỏ virus trong tế bào gan.

Tế bào gốc trung mô là nhóm tế bào có khả năng điều hòa đáp ứng miễn dịch và được nghiên cứu trong nhiều bệnh lý. Trong đó, tế bào gốc trung mô từ mô dây rốn (hUC-MSC) được quan tâm nhờ nguồn tế bào dồi dào, có thể thu thập từ mô dây rốn sau sinh và nuôi cấy để tạo sản phẩm tế bào. Với người bệnh viêm gan B, loại tế bào gốc này được kỳ vọng có thể điều hòa phản ứng miễn dịch quá mức, qua đó giảm viêm và hỗ trợ phục hồi chức năng gan. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu thử nghiệm loại tế bào này ở người bệnh xơ gan, suy gan, trong đó có xơ gan do HBV.

Một số nghiên cứu bước đầu ghi nhận tế bào được truyền tương đối an toàn, người bệnh dung nạp tốt, đồng thời có thể cải thiện một số chỉ số chức năng gan và tình trạng viêm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa đủ để xem đây là phương pháp điều trị tiêu chuẩn, cần thêm các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với quy mô lớn.

GS Hùng cho rằng các nghiên cứu hiện nay còn chưa thống nhất về tiêu chuẩn sản phẩm tế bào, đối tượng, thời điểm điều trị, liều lượng, số lần truyền và tiêu chí đánh giá hiệu quả. Do đó, cần xây dựng nghiên cứu đa trung tâm, trước mắt có thể triển khai tại một số cơ sở rồi mở rộng.

TS.BS Mai Văn Điển, Giám đốc Bệnh viện An Sinh, cho rằng một vấn đề quan trọng cần làm rõ là "cửa sổ điều trị", tức thời điểm người bệnh xơ gan mất bù có khả năng hưởng lợi nhiều nhất từ liệu pháp này. Ông đề xuất nghiên cứu trên nhóm bệnh nhân xơ gan mất bù do HBV có điểm Child-Pugh từ 7 đến 12, là thang điểm đánh giá mức độ suy giảm chức năng gan. Nhóm này được chia thành hai mức 7-9 và 10-12 điểm để xem người bệnh ở giai đoạn nào có khả năng hưởng lợi nhiều hơn từ tế bào gốc.

Còn theo GS.TS Nguyễn Thanh Liêm, Viện trưởng Nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ gene Vinmec, nên can thiệp ở giai đoạn xơ gan mất bù chưa quá nặng, khi chức năng gan còn khả năng phục hồi. Ông đề xuất nghiên cứu theo hướng sử dụng liều phù hợp, có thể lặp lại nhiều lần, thay vì dùng liều cao ngay từ đầu do chi phí cao và có thể làm tăng nguy cơ biến chứng.

Tế bào gốc trung mô từ dây rốn là nguồn phù hợp cho hướng nghiên cứu này, theo PGS.TS Phạm Văn Phúc, Viện trưởng Tế bào gốc, Đại học Quốc gia TP HCM. Tuy nhiên, chất lượng tế bào giữa các cơ sở có thể khác nhau do nguồn dây rốn và quy trình nuôi cấy, vì vậy cần chuẩn hóa sản phẩm.

"Tế bào phục vụ nghiên cứu cần được cung cấp từ các ngân hàng mô được cấp phép, đồng thời hướng đến các tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt như GMP", ông Phúc nói.

Kết luận hội thảo, các chuyên gia bước đầu thống nhất nghiên cứu cần tập trung vào ba vấn đề gồm chuẩn hóa chất lượng tế bào, lựa chọn đúng đối tượng và phân nhóm bệnh nhân phù hợp. Trong đó, nhóm nghiên cứu không hướng đến bệnh nhân xơ gan giai đoạn cuối mà tập trung vào giai đoạn chưa quá nặng để đánh giá khả năng cải thiện chức năng gan.

Đây mới là bước xây dựng đề cương, chưa phải triển khai nghiên cứu trên người bệnh. Các ý kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp để báo cáo Cục Khoa học Công nghệ, tiếp tục hoàn thiện đề cương và xem xét xây dựng nghiên cứu theo hướng một đề tài của Bộ Y tế.