Theo Liên minh Vaccine toàn cầu Gavi, có 7 lý do khiến bệnh sởi nguy hiểm cho cả người lớn và trẻ nhỏ:
Rất dễ lây lan: Virus sởi lây qua ho, hắt hơi hoặc hít phải hạt khí dung từ người bệnh, tồn tại trong không khí hoặc trên bề mặt tới 2 giờ. Một người mắc sởi có thể lây cho tới 18 người khác nếu cộng đồng chưa có miễn dịch.
Biến chứng nặng khá phổ biến: Ngoài phát ban, sởi có thể gây viêm phổi, co giật, viêm não. Ở Mỹ, từ 2001–2022 có 4.056 ca sởi, trong đó 18% phải nhập viện và 3 người tử vong. Ở các nước thu nhập thấp, biến chứng còn nặng hơn do suy dinh dưỡng, thiếu vitamin A.
Biến chứng tiềm ẩn xuất hiện muộn: Một số người sau khi khỏi sởi vẫn có nguy cơ mắc viêm não xơ hóa bán cấp (SSPE). Đây là bệnh hiếm nhưng thường gây tử vong, phá hủy trí nhớ và vận động. Ngoài ra, sởi gây "mất trí nhớ miễn dịch", khiến cơ thể quên cách chống lại các bệnh từng mắc trước đó.
Không có thuốc đặc trị: Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cho sởi, điều trị chỉ dừng ở hỗ trợ như hạ sốt, chống mất nước, xử lý biến chứng. Vì vậy, phòng bệnh bằng vaccine là biện pháp quan trọng nhất.
Cần tỷ lệ tiêm chủng rất cao: Do sởi lây mạnh, cần ít nhất 95% dân số được tiêm vaccine để ngăn dịch lan rộng. Chỉ cần tỷ lệ tiêm giảm vài phần trăm, virus có thể bùng phát nhanh chóng.
Lọ vaccine phòng sởi - quai bị - rubella. Ảnh: AP
Không phải ai cũng được tiêm chủng: Trẻ sơ sinh, người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị ung thư không thể tiêm. Ngoài ra, vaccine không đạt hiệu quả tuyệt đối, nên miễn dịch cộng đồng đóng vai trò bảo vệ những người dễ tổn thương.
Sởi gây gián đoạn hoạt động cộng đồng: Dịch sởi có thể khiến bệnh viện thiếu nhân lực, trường học phải cho học sinh nghỉ, phụ huynh nghỉ làm. Ví dụ, trong đợt dịch sởi ở Texas (Mỹ) năm 2025, số học sinh nghỉ học tăng 41%, cao gấp 10 lần số ca mắc thực tế.
Để phòng bệnh, các chuyên gia khuyến cáo nên thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp. Trong đó, người lớn và trẻ nhỏ được khuyến cáo tiêm vaccine đầy đủ. Mỗi người cần hai mũi sởi đơn hoặc loại phối hợp phòng sởi - quai bị - rubella, để có miễn dịch tốt nhất. Cần tối thiểu 95% dân số được tiêm chủng để ngăn dịch sởi bùng phát.
Bên cạnh đó, người dân được khuyến cáo tăng sức đề kháng chung của cơ thể bằng cách ăn đủ chất dinh dưỡng, trẻ em cần được bổ sung vitamin A. Mỗi người nên tập thể dục đều đặn để nâng cao miễn dịch.
Người bệnh cần cách ly để tránh lây nhiễm cho người khác. Người có dấu hiệu sốt, ho, phát ban, nên đi khám ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh biến chứng.
