Viêm tụy cấp sau giảm cân sai cách

Thảo, 25 tuổi, ăn kiêng 6 ngày mỗi tuần theo hướng cực đoan, 5 tuần sau đột ngột đau bụng, bác sĩ chẩn đoán viêm tụy cấp.

Thảo cao 1,55 m, nặng 70 kg, 6 ngày mỗi tuần chỉ ăn bông cải xanh, rau bina, ức gà luộc và trái cây, không dùng dầu ăn, nước sốt hay tinh bột. Ngày thứ 7, cô ăn các món yêu thích như lẩu, gà rán, mì cay, trà sữa.

Sau 5 tuần, Thảo giảm 7 kg nhưng bất ngờ đau dữ dội vùng bụng, thắt lưng, nôn ói liên tục, sốt, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám. Bác sĩ chẩn đoán Thảo bị viêm tụy cấp với mức amylase huyết thanh và lipase đều tăng gấp ba lần bình thường.

Amylase là một nhóm enzym, chủ yếu do tuyến tụy và tuyến nước bọt sản xuất, tham gia phân giải carbohydrate thành dạng đơn giản, dễ hấp thu. Khi tụy tổn thương, amylase giải phóng vào máu, khiến nồng độ tăng nhanh. Lipase do tuyến tụy sản xuất, có vai trò phân giải chất béo và triglyceride thành acid béo, glycerol. Nồng độ lipase máu cũng tăng cao khi viêm tụy cấp.

Thạc sĩ, bác sĩ Hoàng Thị Hồng Linh, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, cho biết chế độ ăn kiêng khắc nghiệt và ăn bù sau đó đã phá hủy tuyến tụy của người bệnh. Ăn kiêng nhiều ngày khiến tuyến tụy hoạt động giảm trong thời gian dài. Khi nạp quá nhiều thực phẩm dầu mỡ và chất béo trong thời gian ngắn tạo áp lực buộc tuyến tụy phải tiết ra lượng lớn enzyme tiêu hóa. Lượng enzyme này tăng đột ngột, gây tổn thương mô tụy và dẫn đến viêm tụy cấp.

Ngoài ra, tuyến tụy có vai trò sản xuất insulin để điều hòa đường huyết. Nhịn ăn gián đoạn sai cách hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột làm tăng tình trạng kháng insulin, suy giảm lưu lượng máu và oxy nuôi dưỡng các mô tụy. Điều này kích hoạt các phản ứng viêm hệ thống, tổn thương nhu mô tụy. Nếu không được cấp cứu và điều trị kịp thời có thể dẫn đến viêm tụy hoại tử xuất huyết, nguy cơ tử vong cao.

Sau khi được bù dịch tích cực qua đường tĩnh mạch, giảm đau, Thảo được bác sĩ tư vấn thay đổi hướng dẫn thay đổi chế độ ăn, trong đó áp dụng chế độ "nửa đĩa": một nửa khẩu phần là rau, nửa còn lại là chất đạm, tinh bột và chất béo. Song song đó, người bệnh dùng thuốc ức chế thèm ăn, nhanh no, hỗ trợ giảm cân.

Bác sĩ Linh khuyến cáo, người thừa cân béo phì không nên nhịn ăn hay ăn kiêng quá khắc nghiệt. Giảm cân đột ngột dễ dẫn đến tăng cân trở lại, làm rối loạn quá trình trao đổi chất và tiêu hóa, rủi ro sức khỏe lâu dài.

*Tên người bệnh đã thay đổi