Vì sao nhiều người trẻ bỗng dưng 'não đặc lại', nhớ nhớ quên quên?

Do áp lực công việc, nhiều người bị rơi vào tình trạng "nhớ nhớ, quên quên", stress, phản ứng chậm, giảm hiệu suất, thậm chí bất lực.

Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, cho biết tình trạng "quá tải não" là trạng thái đầu óc phải hoạt động liên tục trong thời gian dài, xử lý quá nhiều thông tin, nhiều nhiệm vụ và nhiều quyết định cùng lúc nhưng không có đủ thời gian nghỉ ngơi, phục hồi.

Khi rơi vào tình trạng này, nhiều người thường mô tả cảm giác đầu óc "đơ", "đặc lại" hoặc không thể suy nghĩ thêm, dù cơ thể chưa chắc đã vận động quá sức. Dấu hiệu thường gặp là khó tập trung, đọc một đoạn nhiều lần vẫn không hiểu, hay quên việc vừa định làm, phản ứng chậm, khó sắp xếp thứ tự ưu tiên hoặc liên tục mắc những lỗi nhỏ trong công việc quen thuộc. Có người mất rất nhiều thời gian chỉ để trả lời một email, đưa ra một quyết định đơn giản hoặc bắt đầu một nhiệm vụ mới.

Người trong tình trạng này thường dễ cáu gắt, mất kiên nhẫn, nhạy cảm hơn với tiếng ồn hoặc những yêu cầu nhỏ, không muốn trò chuyện và chỉ muốn tránh xa công việc. Một số người còn gặp tình trạng đau đầu, mỏi mắt, căng cơ, khó ngủ hoặc ngủ đủ nhưng sáng hôm sau vẫn cảm thấy đầu óc nặng nề.

Nhóm thường gặp gồm nhân viên văn phòng trong các lĩnh vực tài chính – ngân hàng, chứng khoán, công nghệ, truyền thông...Nhân viên y tế, giáo viên, người làm công việc chăm sóc và quản lý cấp trung cũng có nguy cơ cao vì vừa chịu khối lượng công việc lớn, vừa phải điều tiết cảm xúc và đáp ứng kỳ vọng từ nhiều phía.

Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, cho biết ở nhóm người trẻ, tình trạng này chưa phải bệnh lý thoái hóa thần kinh nghiêm trọng, mà thường liên quan đến áp lực công việc, thiếu ngủ, stress kéo dài, sử dụng thiết bị điện tử quá mức, rối loạn lo âu – trầm cảm hoặc lối sống thiếu khoa học. Sau đại dịch và thời kỳ làm việc liên tục với màn hình, tình trạng "não quá tải" xuất hiện ngày càng phổ biến hơn.

Lý giải nguyên nhân, bác sĩ cho rằng do nhiều yếu tố như thiếu ngủ, ngủ không sâu giấc, stress kéo dài, áp lực học tập – công việc. Người trẻ dùng điện thoại, mạng xã hội liên tục khiến não luôn trong trạng thái phân tán chú ý. Thói quen lười vận động, chế độ ăn thiếu khoa học, lạm dụng rượu bia, thuốc lá hoặc chất kích thích, rối loạn lo âu, trầm cảm. Một số trường hợp liên quan bệnh lý như thiếu vitamin B12, bệnh tuyến giáp, thiếu máu, di chứng chấn thương đầu...

Ngoài ra, môi trường cạnh tranh, áp lực phải chứng minh năng lực, nỗi lo mất việc, thu nhập không ổn định, xung đột tại nơi làm việc và thiếu sự ghi nhận cũng có thể làm tình trạng nghiêm trọng hơn. Các hướng dẫn của WHO về sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc cho thấy bất ổn nghề nghiệp, giao tiếp kém, bắt nạt, phân biệt đối xử và thiếu hỗ trợ xã hội đều là những yếu tố nguy cơ tâm lý – xã hội.

Do đó, "không nên xem quá tải tinh thần đơn thuần là do một cá nhân "quản lý thời gian kém" hay "khả năng chịu áp lực thấp", chuyên gia nói. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân nằm ở sự mất cân bằng kéo dài giữa yêu cầu công việc với thời gian, quyền chủ động, sự hỗ trợ và khả năng phục hồi của người lao động.

Hệ quả, người lao động dễ xuất hiện mất ngủ, cáu gắt, đau đầu, căng cơ, rối loạn tiêu hóa, tim đập nhanh và cảm giác mệt mỏi ngay cả khi không làm việc. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2026) cũng lưu ý rằng stress kéo dài có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe sẵn có và khiến một số người tăng sử dụng rượu, thuốc lá hoặc các chất khác để đối phó.

Quá tải kéo dài có thể làm tăng nguy cơ kiệt sức nghề nghiệp, lo âu và trầm cảm, đặc biệt khi người lao động vừa chịu yêu cầu cao, vừa thiếu quyền kiểm soát và hỗ trợ. Stress kéo dài cũng không chỉ ảnh hưởng đến tâm trí. Nó có thể làm tăng huyết áp, nhịp tim và phản ứng viêm, từ đó liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch cao hơn. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (2024), stress mạn tính có thể dẫn đến tăng huyết áp, qua đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Chuyên gia khuyến cáo khi đã rơi vào trạng thái mất tập trung hoàn toàn, hoảng sợ hoặc né tránh máy tính, người trẻ không nên tiếp tục ép bản thân làm việc bằng cà phê, thức khuya hay tự trách mình "yếu đuối". Đây có thể là tín hiệu cho thấy hệ thần kinh đang bị quá tải và cần được nghỉ ngơi thực sự.

Việc đầu tiên là tạm rời khỏi công việc trong một khoảng thời gian phù hợp, giảm bớt email, tin nhắn và các nguồn kích thích, đồng thời ưu tiên ngủ, ăn uống đầy đủ, vận động nhẹ và kết nối với người đáng tin cậy.

Sau khi ổn định hơn, người lao động cần trao đổi thẳng thắn với quản lý về khối lượng công việc, thời hạn, mức độ ưu tiên và khả năng nghỉ phép hoặc điều chỉnh nhiệm vụ. Người trẻ cũng không nên vội quay lại guồng công việc với cường độ cũ ngay khi cảm thấy đỡ hơn. Nếu cảm giác sợ hãi, mất ngủ, khó tập trung, né tránh công việc hoặc không thể hoàn thành những sinh hoạt thông thường kéo dài khoảng hai tuần, người trong cuộc nên tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần hoặc cơ sở y tế để được đánh giá.

"Cân bằng công việc -cuộc sống không có nghĩa là lúc nào cũng chia đều thời gian cho hai phía, mà là sau công việc, con người vẫn còn đủ năng lượng để ngủ, chăm sóc bản thân, duy trì các mối quan hệ và sống một đời sống riêng ngoài vai trò nghề nghiệp", chuyên gia nói.