Trẻ xem điện thoại nhiều, chớp mắt liên tục có phải rối loạn Tic?

Chớp mắt, hắng giọng, nhún vai liên tục ở trẻ có thể là rối loạn Tic, dễ nặng hơn khi trẻ căng thẳng, thiếu ngủ hoặc bị la mắng, sử dụng thiết bị điện tử nhiều.

BS.CK2 Phạm Hải Uyên, Phó khoa Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết rối loạn Tic gồm hai nhóm chính là Tic vận động và Tic âm thanh. Trong đó, Tic vận động thường gặp nhất là nháy mắt, ngoài ra có giật mũi, nhếch miệng, nhún vai, gật hoặc lắc đầu. Ở mức độ phức tạp hơn, trẻ có thể búng tay, nhảy chồm, vuốt tóc hoặc nhại lại động tác của người khác.

Tic âm thanh đơn giản gồm hắng giọng, ho húng hắng, tặc lưỡi, khịt mũi. Ở mức độ phức tạp, trẻ có thể lặp lại lời của mình hoặc người khác, thậm chí buột miệng nói những từ không phù hợp hoàn cảnh.

Rối loạn Tic thường khởi phát ở trẻ 4-7 tuổi và biểu hiện rõ hơn trong giai đoạn 8-12 tuổi. Trẻ trai có xu hướng mắc nhiều hơn trẻ gái, tỷ lệ khoảng 3-4 nam trên một nữ. Mức độ biểu hiện không cố định, có thể tăng giảm theo từng thời điểm. Một số trẻ chỉ có Tic thoáng qua, không ảnh hưởng sinh hoạt, trong khi trường hợp nặng có thể đau mỏi, mất tập trung học tập hoặc đi kèm hội chứng Tourette, ADHD, OCD.

Tic thường nặng hơn khi trẻ chịu áp lực học tập, bị la mắng, chú ý hoặc trêu chọc, thiếu ngủ hay sử dụng thiết bị điện tử nhiều. Đây là những yếu tố cha mẹ có thể chủ động điều chỉnh.

Khám và chẩn đoán

Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ Tic, phụ huynh có thể đưa trẻ đến khám và được hướng đến chuyên khoa Thần kinh để đánh giá.

Bác sĩ tìm hiểu thời điểm Tic bắt đầu, biểu hiện, tần suất, hoàn cảnh xuất hiện, các yếu tố làm tăng hoặc giảm và tiền sử gia đình. Trẻ được khám lâm sàng để xác định hình thái Tic, đánh giá mức độ ảnh hưởng bằng thang điểm YGTSS, đồng thời kiểm tra các vấn đề có thể đi kèm như ADHD, OCD, rối loạn lo âu hoặc rối loạn giấc ngủ.

Trong một số trường hợp, bác sĩ cần chẩn đoán phân biệt để loại trừ bệnh lý thần kinh khác. Điện não đồ hoặc MRI chỉ được thực hiện khi có dấu hiệu nghi ngờ tổn thương thực thể, không phải trẻ nào cũng cần làm các xét nghiệm này.

Điều trị tùy mức độ

Với Tic nhẹ, chưa ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập, điều quan trọng là giúp cha mẹ, nhà trường hiểu đây là những biểu hiện ngoài ý muốn, không phải trẻ cố tình.

Cha mẹ nên hạn chế các yếu tố gây căng thẳng, cân bằng thời gian học và chơi, đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, sử dụng thiết bị điện tử hợp lý. Phần lớn trường hợp có thể theo dõi định kỳ mà chưa cần can thiệp y khoa sâu.

Khi Tic ảnh hưởng đến giao tiếp, tâm lý hoặc gây đau mỏi nhiều, bác sĩ có thể ưu tiên liệu pháp tâm lý - hành vi, giúp trẻ nhận biết và kiểm soát triệu chứng. Hai phương pháp thường được sử dụng là liệu pháp đảo ngược thói quen (HRT) và can thiệp hành vi toàn diện cho tic (CBIT). Một số trường hợp nặng có thể cần phối hợp thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Sự phối hợp với nhà trường cũng quan trọng. Giáo viên cần hiểu trẻ không cố tình thực hiện những hành động hoặc âm thanh này, từ đó tạo môi trường học tập an toàn, hạn chế trêu chọc hoặc trách phạt.

Khoảng 70-80% trẻ có thể tự thuyên giảm

Theo bác sĩ Uyên, rối loạn Tic không phải bệnh lý thoái hóa và thường có xu hướng thuyên giảm khi trẻ lớn lên. Mục tiêu điều trị không phải "chữa dứt điểm" bằng thuốc mà giúp trẻ kiểm soát triệu chứng, duy trì học tập và sinh hoạt bình thường.

Bệnh thường đạt đỉnh về mức độ nặng ở giai đoạn 10-12 tuổi. Sau đó, khoảng 70-80% trẻ tự thuyên giảm hoặc hết hẳn khi bước vào tuổi vị thành niên và trưởng thành.

Những trẻ có Tic thoáng qua, kéo dài dưới một năm, biểu hiện đơn giản và không có rối loạn đi kèm thường có tiên lượng thuận lợi hơn. Môi trường sống tích cực, ít áp lực cũng có lợi cho trẻ.

Tuy nhiên, khoảng 10-20% trường hợp Tic kéo dài đến tuổi trưởng thành, thường gặp ở trẻ mắc hội chứng Tourette, có ADHD hoặc OCD đi kèm, tic phức tạp khởi phát sớm, có yếu tố di truyền hoặc sống lâu dài trong môi trường căng thẳng.

Không la mắng, ép trẻ dừng Tic

Bác sĩ Uyên khuyến cáo cha mẹ không la mắng hoặc ép trẻ dừng Tic. Đây là những hành động hoặc âm thanh không chủ ý, không phải trẻ cố tình thực hiện. Càng bị soi xét, nhắc nhở hoặc la mắng, trẻ càng căng thẳng và Tic có thể xuất hiện dồn dập hơn.

Thay vì tập trung vào từng cái chớp mắt hay tiếng hắng giọng, cha mẹ nên giữ thái độ bình thường, tạo môi trường sinh hoạt thoải mái, đảm bảo trẻ ngủ đủ, cân bằng học tập và vui chơi, khuyến khích vận động và các hoạt động yêu thích.

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám khi Tic xuất hiện ngày càng thường xuyên, gây đau mỏi, tổn thương cơ thể hoặc ảnh hưởng rõ đến học tập, giao tiếp, ăn uống, viết lách và sinh hoạt.

Nếu trẻ trở nên xấu hổ, tự ti, thu mình hoặc xuất hiện thêm các dấu hiệu như mất tập trung, tăng động, co giật, yếu cơ, đau đầu hay hành vi lặp đi lặp lại bất thường, cha mẹ không nên tự phán đoán mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp. Sự thấu hiểu và đồng hành đúng cách của gia đình có thể giúp trẻ giảm áp lực, tránh mặc cảm và tự tin hơn trong học tập, giao tiếp.