Trẻ ho đờm xanh có cần uống kháng sinh?

Con tôi 6 tuổi mắc bệnh cúm, đã giảm sốt nhưng vẫn ho, đờm xanh. Tình trạng này có phải nhiễm khuẩn, cần dùng kháng sinh ngay không? (Mai, 34 tuổi, TP HCM)

Trả lời:

Cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus influenza gây ra. Trẻ mắc cúm thường sốt, ho, đau họng, nghẹt hoặc chảy nước mũi, mệt mỏi, đau nhức người. Trong quá trình mắc và hồi phục, dịch tiết đường hô hấp có thể trở nên đặc hơn, chuyển từ trong sang trắng, vàng hoặc xanh.

Màu xanh của đờm không đồng nghĩa trẻ đã bội nhiễm vi khuẩn, cũng không phải căn cứ để tự dùng kháng sinh. Khi đường hô hấp bị viêm do virus, các tế bào miễn dịch và chất tiết tích tụ có thể làm đờm thay đổi màu sắc. Trẻ mắc các bệnh hô hấp do virus vẫn có thể ho khạc đờm vàng hoặc xanh trong một thời gian khi bệnh đang hồi phục.

Kháng sinh chỉ có tác dụng với một số bệnh nhiễm khuẩn, không tiêu diệt virus cúm. Vì vậy, nếu trẻ giảm sốt, tỉnh táo, ăn uống được, hô hấp bình thường, các triệu chứng đã cải thiện thì không cần dùng kháng sinh.

Ho là cơ chế giúp cơ thể đẩy dịch tiết và chất nhầy ra khỏi đường hô hấp. Sau khi các triệu chứng cấp tính của cúm giảm, trẻ có thể vẫn còn ho thêm một thời gian. Cha mẹ hoặc người chăm sóc trẻ nên theo dõi diễn tiến của triệu chứng thay vì chỉ quan sát màu đờm. Nếu trẻ ho ít dần, ăn ngủ tốt hơn, không sốt trở lại và không khó thở, đây thường là dấu hiệu bệnh đang hồi phục.

Tuy nhiên, cúm có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn gây nhiễm trùng thứ phát như viêm phổi, viêm tai giữa hoặc viêm xoang. Phụ huynh cần lưu ý nếu trẻ đang có xu hướng khỏe hơn nhưng đột ngột sốt trở lại, sốt cao kéo dài, ho ngày càng nhiều, đờm tăng rõ, mệt hơn hoặc ăn uống kém.

Trường hợp trẻ thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực, đau ngực, tím môi, lừ đừ hoặc khó đánh thức cần được đưa đến cơ sở y tế sớm. Bác sĩ dựa vào diễn tiến bệnh, triệu chứng, khám hô hấp, dấu hiệu đi kèm để đánh giá có nhiễm khuẩn hay không.

Phụ huynh không nên tự mua kháng sinh hoặc sử dụng lại đơn thuốc của những lần khám trước. Việc dùng kháng sinh khi không cần thiết không giúp trẻ khỏi cúm nhanh, có thể gây tiêu chảy, nôn, phát ban, phản ứng dị ứng và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh.

Khi trẻ còn ho đờm sau cúm, phụ huynh nên cho con uống đủ nước để dịch tiết bớt đặc, nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ và vệ sinh mũi nếu trẻ còn nghẹt hoặc nhiều dịch mũi. Không nên tự phối hợp nhiều loại thuốc ho, thuốc long đờm hoặc thuốc kháng sinh nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Nếu trẻ đã hết sốt, sức khỏe cải thiện nhưng còn ho đờm xanh, phụ huynh có thể tiếp tục theo dõi và tái khám theo hẹn. Ngược lại, nếu triệu chứng ho đàm kéo dài không cải thiện, trẻ sốt trở lại sau khi đã đỡ, ho nặng dần, khó thở, đau ngực, mệt nhiều hoặc tình trạng chung xấu đi cần được khám để phát hiện sớm bội nhiễm và các biến chứng do cúm.

Để phòng cúm và giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, biến chứng, phụ huynh nên cho trẻ tiêm vaccine cúm từ 6 tháng tuổi và tiêm nhắc lại hằng năm theo khuyến cáo.

Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM