Trẻ ăn dặm thế nào phòng rối loạn tiêu hóa?

Con tôi gần 6 tháng tuổi, hay bị tiêu chảy khi uống sữa. Tôi lo khi ăn dặm bé dễ rối loạn tiêu hóa, nhờ bác sĩ hướng dẫn cách ăn phù hợp? (Yến, TP HCM)

Trả lời:

Ăn dặm là giai đoạn chuyển dần từ chế độ dinh dưỡng chủ yếu từ sữa sang làm quen với thực phẩm đa dạng hơn. Đây cũng là thời điểm trẻ học các kỹ năng nhai, nuốt, hình thành thói quen ăn uống.

Hệ tiêu hóa của trẻ còn non yếu, nếu bắt đầu quá sớm, tăng độ thô quá nhanh hoặc chế biến, bảo quản thức ăn không đúng cách, trẻ có thể gặp vấn đề tiêu hóa. Khẩu phần mất cân đối cũng có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng và nguy cơ thừa cân, béo phì về sau.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ nên bắt đầu ăn bổ sung khoảng 6 tháng tuổi. Trước khi tập ăn, bạn nên quan sát các dấu hiệu cho thấy trẻ đã sẵn sàng như giữ đầu thẳng, ngồi vững khi có hỗ trợ, giảm phản xạ đẩy thức ăn ra khỏi miệng và bắt đầu quan tâm đến thức ăn của người lớn. Không nên cho trẻ ăn dặm trước 4 tháng tuổi hoặc trì hoãn quá lâu sau 7 tháng.

Khi mới tập ăn, bạn nên cho trẻ làm quen với thức ăn mềm, mịn, dễ nuốt và lượng nhỏ, sau đó tăng dần lượng, độ đặc và độ thô theo khả năng nhai, nuốt. Bé có thể bắt đầu với thức ăn xay hoặc nghiền mịn, sau đó chuyển sang dằm thô, cắt nhỏ và tiến tới thức ăn có độ thô cao. Việc tăng dần độ thô giúp trẻ tập nhai và thích nghi với nhiều dạng thức ăn.

Trong những tháng đầu ăn dặm, sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng. Phụ huynh không nên ép trẻ ăn hoặc cố cho ăn khi trẻ đã có dấu hiệu no.

Mỗi bữa ăn nên được phối hợp đa dạng thực phẩm, gồm tinh bột, chất đạm, chất béo, rau củ và trái cây. Tinh bột có thể cung cấp từ gạo, khoai, nui, mì và các loại ngũ cốc. Chất đạm nên ưu tiên thực phẩm giàu sắt, kẽm như thịt, cá, trứng. Chất béo cung cấp năng lượng và hỗ trợ hấp thu một số vitamin, có thể bổ sung thông qua các loại dầu thực vật phù hợp. Rau củ, trái cây cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất.

Bạn nên thay đổi thực phẩm thường xuyên, ưu tiên rau lá xanh đậm và các loại củ quả màu vàng, cam để đa dạng nguồn dưỡng chất. Không nên cho trẻ ăn quá nhiều một nhóm chất, đặc biệt là đạm vì khẩu phần mất cân đối có thể khiến trẻ khó tiêu và ảnh hưởng thói quen ăn uống.

Bạn không cho thêm muối, đường, nước mắm, hạt nêm, bột ngọt vào thức ăn của trẻ dưới 12 tháng tuổi. Tận dụng vị ngọt tự nhiên từ rau củ, trái cây và sử dụng dầu ăn phù hợp như dầu nành, dầu đậu phộng, dầu cải, dầu hướng dương, dầu cá xen kẽ với các loại chất béo no như mỡ heo để món ăn đa dạng, trẻ ngon miệng hơn.

Bạn nên chọn thực phẩm tươi, có nguồn gốc rõ ràng và được bảo quản đúng cách. Người lớn cần rửa tay trước khi chế biến, vệ sinh sạch các dụng cụ như nồi, chén, muỗng, cối xay và các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với thức ăn. Ưu tiên hấp, luộc hoặc nấu chín kỹ. Các món chiên, xào nhiều dầu mỡ hoặc chế biến quá lâu không nên sử dụng thường xuyên.

Thức ăn sau khi nấu cần được bảo quản phù hợp. Nếu trẻ đã ăn một phần, phần còn lại không nên giữ để hâm nóng nhiều lần vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Bạn nên tạo không khí thoải mái, vui vẻ khi cho trẻ ăn, quan sát các dấu hiệu khi trẻ no, đói, tránh ép trẻ ăn quá nhiều. Thực đơn nên đa dạng, thay đổi phù hợp với tuổi và khả năng ăn của trẻ.

Con bạn sắp 6 tháng tuổi, nếu con đã có dấu hiệu sẵn sàng, có thể bắt đầu cho trẻ ăn dặm. Bạn tập cho bé ăn từ ít đến nhiều, mềm mịn đến tăng dần độ thô và lượng ăn theo khả năng của bé. Sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn cần được duy trì, đồng thời bảo đảm khẩu phần có đủ các nhóm chất.

Nếu trẻ thường xuyên đầy bụng, nôn ói, tiêu chảy, táo bón hoặc biếng ăn kéo dài, bạn nên đưa trẻ đến chuyên khoa Nhi hoặc Dinh dưỡng Nhi để được đánh giá tình trạng tăng trưởng, khả năng tiêu hóa, chế độ ăn và tư vấn khẩu phần ăn phù hợp.

Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM