Tìm mẫu tinh trùng để thụ tinh ống nghiệm làm mẹ đơn thân

Chị Lan Anh, 35 tuổi, mất hơn hai năm mới tìm được người hiến tinh trùng giúp chị thụ tinh trong ống nghiệm để làm mẹ đơn thân.

Chị Lan Anh chưa kết hôn, quyết định thụ tinh ống nghiệm (IVF) bằng tinh trùng hiến tặng để sinh con một mình.

Theo Nghị định 207/2025, phụ nữ độc thân có thể xin tinh trùng hiến tặng và thực hiện hỗ trợ sinh sản khi có nguyện vọng. Song họ phải tự tìm được nam giới khỏe mạnh tình nguyện hiến mẫu vào ngân hàng tinh trùng của bệnh viện. Người này sẽ được xét nghiệm tinh dịch đồ, sàng lọc bệnh di truyền, bệnh lây nhiễm. Nếu đủ điều kiện, mẫu được mã hóa gửi vào ngân hàng, còn người xin tinh trùng được cấp một mẫu khác ngẫu nhiên để thụ tinh. Việc tráo mẫu được thực hiện trên nguyên tắc bí mật danh tính, đảm bảo quyền riêng tư và tránh ràng buộc pháp lý. Người hiến không có trách nhiệm với đứa trẻ sinh ra từ mẫu tinh binh của mình.

Người đầu tiên chị Lan Anh nhờ lấy mẫu hoán đổi là anh ruột, song khám sức khỏe phát hiện anh mắc viêm gan B nên không đủ điều kiện hiến. Một người bạn thân của anh đồng ý hiến tinh trùng, song người thân lại phản đối do lo ngại vấn đề huyết thống.

6 tháng trôi qua, chị Lan Anh vẫn chưa tìm được người hiến tinh trùng để tráo mẫu. "Tôi không muốn nhiều người biết kế hoạch làm mẹ đơn thân của mình", chị Lan Anh nói, cho hay có rất ít lựa chọn.

Gần một năm sau, một người bạn của chị thuộc cộng đồng LGBT đồng ý giúp, nhưng xét nghiệm cho thấy anh mang gene di truyền bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia nên không đủ điều kiện hiến. Cuối cùng, mẹ chị Lan Anh tìm được một người đồng ý hiến tinh binh đủ điều kiện sức khỏe và không mắc bệnh truyền nhiễm. Chị hoàn tất thủ tục tráo mẫu và được ngân hàng tinh trùng cấp mẫu thay thế.

Ở tuổi 37, chị Lan Anh mới bắt đầu hành trình IVF để có con dù mong muốn mang thai trước tuổi 35. Chỉ số dự trữ buồng trứng (AMH) lúc này giảm mạnh từ 2,5 ng/ml còn 1,4 ng/ml. PGS.TS.BS Lê Hoàng, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, thực hiện kích trứng hai lần mới thu được 15 trứng trưởng thành.

Người mẹ đã lớn tuổi, con sinh ra có nguy cơ dị tật cao hơn phụ nữ trẻ nên bác sĩ tư vấn sàng lọc phôi di truyền tiền làm tổ. Kết quả, chị Lan Anh chỉ còn một phôi đạt chuẩn để chuyển vào tử cung. May mắn phôi làm tổ thành công, chị đang mang thai tháng thứ 4.

Theo PGS Lê Hoàng, việc hiến tinh trùng là hành động nhân đạo tương tự hiến máu hay hiến tạng bởi giúp hàng nghìn người vô sinh có cơ hội làm cha mẹ. Song khó khăn lớn nhất với phụ nữ muốn làm mẹ đơn thân là tìm được người hiến tinh trùng đủ điều kiện. Thời gian chờ đợi lâu có thể khiến nhiều người bỏ lỡ "thời điểm vàng" sinh sản, giảm cơ hội có con.

Theo thống kê của Bộ Y tế, cả nước có khoảng 23 ngân hàng tinh trùng hoạt động tại các trung tâm hỗ trợ sinh sản, nhưng số lượng mẫu lưu trữ mỗi nơi ở mức vài chục, thậm chí có nơi chỉ còn 1-3 mẫu sẵn sàng sử dụng. Trong khi đó, mỗi năm có gần 1.000 trường hợp xin noãn và 700 trường hợp xin tinh trùng để thực hiện quy trình thụ tinh ống nghiệm.

PGS Lê Hoàng cho hay tình trạng thiếu tinh trùng hiến tặng khá phổ biến do lượng người hiến ít, trong khi nhu cầu tăng mạnh từ các cặp vợ chồng hiếm muộn, người độc thân và cộng đồng LGBT. Nhiều nam giới có xu hướng e ngại hiến tinh trùng vì cho rằng đó là vấn đề nhạy cảm, sợ bị đánh giá hoặc hiểu lầm. Một số lo ngại rắc rối về huyết thống khi nhiều đứa trẻ sinh ra từ một mẫu mà không biết về điều này.

Thủ tục pháp lý phức tạp và quy định nghiêm ngặt về an toàn sinh học khiến người hiến phải trải qua nhiều bước xét nghiệm, kiểm tra sức khỏe, ký cam kết tự nguyện. Hiện, mỗi người chỉ được phép hiến tinh trùng một lần, mẫu chỉ được sử dụng cho một ca mang thai duy nhất. Mọi mẫu tinh trùng đều được mã hóa, lưu trữ riêng biệt và bảo mật danh tính. Quy định này nhằm tránh nguy cơ cận huyết thống, song cũng khiến nguồn mẫu trở nên khan hiếm hơn.

Tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản Bệnh viện Đa Khoa Tâm Anh, quy trình cho và nhận tinh trùng diễn ra nghiêm ngặt. Người hiến phải được khám, xét nghiệm và sàng lọc toàn diện về di truyền, HIV, viêm gan, bệnh lây truyền qua đường tình dục, sàng lọc về sức khỏe thể chất và tinh thần... Các mẫu chỉ được lưu trữ và cấp phát khi đạt tiêu chuẩn y tế.

Theo PGS Lê Hoàng, để giải quyết tình trạng khan hiếm tinh trùng hiến tặng, cần đồng thời nâng cao nhận thức xã hội và đơn giản hóa quy trình pháp lý. Khuyến khích hiến tặng tự nguyện, có thể bằng chính sách hỗ trợ kiểm tra sức khỏe, xét nghiệm định kỳ miễn phí cho người hiến. Bác sĩ cảnh báo mọi người tránh mua tinh trùng không rõ nguồn gốc trên mạng. Nếu người hiến không được xét nghiệm đúng quy trình, đứa trẻ sinh ra có thể mang dị tật hoặc bệnh di truyền. Nghiêm trọng hơn là rủi ro xã hội và pháp lý khi thông tin cá nhân bị tiết lộ.