Thiếu nữ viêm thận do bệnh lupus cấp

Sau 6 năm điều trị lupus ổn định, Rathana, 14 tuổi, cảm thấy mệt, rụng tóc nhẹ, xét nghiệm cho thấy bệnh vào đợt cấp gây tổn thương thận.

Rathana điều trị và theo dõi lupus tại Campuchia 6 năm, tình trạng tương đối ổn định, luôn tuân thủ phác đồ và tái khám đều đặn. Từ cuối năm 2025, Rathana mệt hơn, đau khớp và rụng tóc nhưng các biểu hiện không rầm rộ, tổn thương da không đáng kể song kéo dài không bớt, sang Việt Nam khám.

PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, xác định Rathana đang vào đợt cấp có tổn thương thận, viêm thận lupus. Protein niệu khoảng 2g/24 giờ, cho thấy tổn thương tại thận ở mức đáng kể dù không có các biểu hiện mạnh bên ngoài. Nếu viêm thận lupus không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, tổn thương cầu thận có thể tiến triển, làm suy giảm chức năng thận và tăng nguy cơ suy thận mạn tính. Bệnh nhi đã xuất hiện hội chứng Cushing do sử dụng corticoid kéo dài.

Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính, trong đó hệ miễn dịch tấn công các mô, cơ quan khỏe mạnh. Bệnh có thể ảnh hưởng đến da, khớp, máu, thận và diễn tiến xen kẽ giữa các giai đoạn ổn định, bùng phát. Các phức hợp miễn dịch lắng đọng tại cầu thận, gây viêm, tổn thương bộ lọc và khiến protein rò rỉ vào nước tiểu. Quá trình này có thể âm thầm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt.

Ở trẻ mắc lupus, việc nhận biết bệnh hoạt động càng khó do nhiều biểu hiện như mệt mỏi, đau khớp, rụng tóc có thể nhẹ hoặc không đặc hiệu. Trẻ cũng có thể chưa mô tả chính xác những thay đổi của cơ thể, trong khi phụ huynh dễ cho rằng đây là những biểu hiện thoáng qua.

PGS Lâm xây dựng phác đồ điều trị cho Rathana với mục tiêu nhanh chóng kiểm soát đợt cấp để hạn chế tổn thương thận nhưng phải giảm gánh nặng corticoid về lâu dài. Rathana được chỉ định dùng corticoid kết hợp thuốc ức chế miễn dịch để khống chế đợt cấp, đồng thời sử dụng hydroxychloroquine để duy trì kiểm soát bệnh. Phác đồ được bổ sung các thuốc hỗ trợ bảo vệ thận, kiểm soát lượng đạm mất qua nước tiểu và theo dõi sát chức năng thận.

Việc lựa chọn và điều chỉnh liều thuốc được tính toán kỹ bởi Rathana đã xuất hiện hội chứng Cushing sau thời gian dài sử dụng corticoid. Ức chế miễn dịch quá mức có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, trong khi điều trị chưa đủ mạnh lại không kiểm soát được hoạt tính lupus, khiến tổn thương cơ quan tiếp tục tiến triển. Khi hoạt tính bệnh và tổn thương thận cải thiện, bác sĩ từng bước giảm liều corticoid, tiếp tục theo dõi sát các chỉ số để kiểm soát bệnh ổn định và hạn chế nguy cơ tái phát.

Sau khoảng 2 tuần, protein niệu của Rathana giảm từ khoảng 2g/24h xuống dưới 200mg/24h. Sau một tháng điều trị tiếp theo, các chỉ số tiếp tục cải thiện gần như về bình thường, tình trạng viêm cầu thận được kiểm soát, chức năng thận được bảo tồn. Rathana hết đau khớp, giảm mệt mỏi và rụng tóc. Bệnh nhi tiếp tục được theo dõi định kỳ với các xét nghiệm đánh giá hoạt tính bệnh, chức năng thận và các cơ quan liên quan để bác sĩ kịp thời điều chỉnh phác đồ.

"Rathana tuân thủ điều trị nhưng vẫn xuất hiện đợt cấp không có nghĩa điều trị trước đó không hiệu quả", PGS Lâm nói, giải thích thêm lupus có thể lui bệnh rồi tái hoạt động dù dùng thuốc đúng chỉ định. Bệnh nhi đang ở tuổi dậy thì, cần theo dõi sát hoạt tính bệnh và tác dụng phụ của thuốc, nhất là corticoid dùng kéo dài.

Lupus có thể chuyển từ giai đoạn ổn định sang đợt cấp khá nhanh nên trẻ vẫn cần được tái khám và làm xét nghiệm theo lịch ngay cả khi cảm thấy khỏe. Tổn thương thận có thể không biểu hiện rõ qua các triệu chứng thường ngày nhưng lại được phát hiện qua những thay đổi trong xét nghiệm nước tiểu và chức năng thận.

Phụ huynh không nên tự ý giảm hoặc ngừng thuốc khi trẻ hết mệt, hết đau khớp hay các biểu hiện khác giảm. Trẻ cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng, phòng ngừa nhiễm trùng và tiêm chủng phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ.

Khi trẻ mắc lupus nhận thấy những thay đổi như mệt hơn, đau khớp, rụng tóc hoặc thay đổi sức khỏe kéo dài nên chia sẻ với gia đình để đi khám và xét nghiệm giúp phát hiện sớm hoạt tính bệnh cũng như tổn thương cơ quan, đặc biệt ở thận, kịp can thiệp trước khi tổn thương tiến triển nặng hơn.

*Tên nhân vật đã được thay đổi