Thiếu niên 17 tuổi trở về từ cửa tử nhờ trái tim người lạ

Trong cái nắng nhẹ của một buổi sáng đầu xuân 2026 tại Long Biên, Quang Anh rảo bước dọc hành lang lớp học với nụ cười rạng rỡ, một hình ảnh thoạt nhìn không khác biệt so với bất kỳ nam sinh 17 tuổi nào. Nhưng ẩn dưới lồng ngực phập phồng sau lớp áo trắng ấy là một "phép màu" y học đúng nghĩa. Một trái tim từng thuộc về người khác, nay đang đập những nhịp mạnh mẽ để duy trì sự sống cho cậu bé từng được tiên lượng không thể qua khỏi.

Đối với y học hiện đại, ghép tim là đỉnh cao của phẫu thuật ngoại khoa, nhưng với mẹ con Quang Anh, đó là cái kết có hậu cho một cuộc hành trình dài ba năm giành giật sự sống từ tay tử thần. "Tết này mẹ con vẫn được quấn quýt bên nhau, còn gì hạnh phúc hơn", chị Phương, mẹ của Quang Anh rưng rưng.

Tháng 3/2022, cậu thiếu niên khỏe mạnh nặng gần 50 kg, chưa từng ốm nặng, bất ngờ được chẩn đoán bệnh cơ tim giãn kèm huyết khối. Cơ tim yếu, buồng tim giãn lớn, khả năng co bóp suy giảm nghiêm trọng - tất cả dễ dẫn tới suy tim, rối loạn nhịp và đột tử. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, chỉ khoảng 50% bệnh nhân bệnh cơ tim giãn sống được quá 5 năm nếu không ghép tim. Cuộc sống bình yên của gia đình rẽ sang hướng khác chỉ sau một lần thăm khám.

Tại bệnh viện tuyến trung ương, chị Phương nhớ như in lời bác sĩ: "Nếu trong ba tháng không có tim ghép, cháu sẽ không qua khỏi". "Lúc ấy tôi như rơi xuống vực", chị kể. Hai ngày liền không ăn, không ngủ, nhưng nghĩ đến tương lai con, chị tự nhủ mình không thể gục ngã.

Hai mẹ con tìm đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Suốt ba năm sau đó, nơi đây trở thành "ngôi nhà thứ hai". Từ bảo vệ, điều dưỡng đến bác sĩ đều quen mặt cậu học trò nhỏ luôn lễ phép, mỗi lần đến viện đều cúi gập người chào hỏi.

Một bác sĩ từng động viên chị Phương rằng đây là trường hợp suy tim hiếm hoi còn thể trạng tốt, khuyên gia đình bình tĩnh, còn hy vọng. Câu nói ấy trở thành sợi dây níu người mẹ với niềm tin giữa những ngày chờ đợi mòn mỏi.

Suốt ba năm, Quang Anh được theo dõi sát sao, điều chỉnh phác đồ điều trị để duy trì sự sống và bảo tồn thể trạng, trong khi chờ nguồn tim hiến phù hợp. Việt Nam ghi nhận trung bình chỉ 200-250 ca hiến tặng cơ quan mỗi năm, con số quá nhỏ so với nhu cầu hàng nghìn bệnh nhân chờ ghép. Quang Anh nhiều lần rơi vào suy tim cấp. Có thời điểm, cơ thể gầy gò tưởng chừng không thể gượng dậy thêm.

Cuối năm 2024, tình trạng xấu đi nhanh chóng. Giữa tháng 2/2025, sau Tết, bác sĩ cho về nhà ngủ một đêm, rồi sáng hôm sau nhập viện, chuẩn bị máy thở, monitor, sẵn sàng cho tình huống xấu nhất.

Vài ngày sau, phép màu đến. Một trái tim phù hợp từ người hiến chết não xuất hiện. Hội đồng chuyên môn quyết định không thể chờ thêm vì tim Quang Anh đã giãn quá mức. Sau phẫu thuật, nam sinh được theo dõi tại khoa hồi sức với phác đồ chống thải ghép, kháng sinh và ức chế miễn dịch.

Những tuần đầu là giai đoạn nguy hiểm nhất, khi nguy cơ thải ghép cấp, nhiễm trùng và rối loạn huyết động luôn rình rập. Các bác sĩ liên tục theo dõi siêu âm tim, xét nghiệm sinh hóa, nồng độ thuốc trong máu. Từng chỉ số ổn định dần là tín hiệu tim mới đã thích nghi.

Gần một năm sau ghép tim, cậu học trò khỏe mạnh, sinh hoạt và học tập như bạn bè cùng trang lứa. Chức năng tim ổn định, tuân thủ nghiêm ngặt chế độ dùng thuốc và tái khám định kỳ. Dù nằm viện triền miên, Quang Anh vẫn giữ thành tích 11 năm liền học sinh giỏi. Thầy cô tạo điều kiện để không lỡ nhịp học.

"Em nuôi ước mơ thi vào Đại học Y, để một ngày khoác lên mình chiếc áo blouse trắng, giúp những trái tim khác đang chờ được hồi sinh", Quang Anh nói.

Ghép tạng là một trong những thành tựu quan trọng nhất của y học nhân loại từ thế kỷ 20. Đây là biện pháp duy nhất để cứu sống người bệnh giai đoạn cuối. Đến nay, Việt Nam đã thực hiện ghép được 6 loại bộ phận cơ thể người, trong đó chủ yếu là ghép thận với 8.904 ca, tiếp theo là ghép gan 754 ca, 126 ca ghép tim và 13 ca phép phổi...

Song, rào cản hiện nay là số người chết não hiến tạng rất thấp. Vì vậy, Bộ Y tế đang xây dựng dự án Luật Hiến mô tạng sửa đổi nhằm tạo hành lang pháp lý, bổ sung các quy định để tăng nguồn tạng hiến, cứu sống thêm được nhiều người bệnh. Luật đề xuất các danh mục chi phí về hiến ghép, nguồn từ bảo hiểm y tế, ngân sách nhà nước và các nguồn tài trợ hợp pháp.