Phù chân do bất thường mạch máu

Anh Huy, 29 tuổi, phù chân phải, bác sĩ phát hiện một đoạn tĩnh mạch chủ dưới bị gián đoạn khiến máu ứ trệ ở chi dưới gây tắc mạch.

Anh Huy bị huyết khối tĩnh mạch sâu chân trái 8 năm trước, được chỉ định dùng thuốc kháng đông kéo dài nhưng tự ý ngưng thuốc khoảng hai năm trước. Mới đây, anh đau, sưng phù đùi và cẳng chân phải, uống thuốc kháng đông theo toa cũ trong 5 ngày không bớt.

Kết quả chụp CT bụng - chậu của anh Huy tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho thấy tĩnh mạch chủ dưới không hiện diện từ vị trí hợp lưu với tĩnh mạch thận trái xuống đến hai tĩnh mạch chậu chung. BS.CKI Hoàng Thị Bình, khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết đây là bất thường ước tính xuất hiện ở khoảng 0,5% dân số, có thể khiến dòng máu từ chi dưới lưu thông khó khăn, làm tăng nguy cơ huyết khối.

Tĩnh mạch chủ dưới là mạch máu lớn đưa máu từ hai chân, vùng chậu và ổ bụng trở về tim. Ở anh Huy, thay vì đi theo con đường này, máu từ hai chân phải dẫn lưu qua nhiều tĩnh mạch bàng hệ quanh vùng bụng - chậu.

Kết quả chụp CT mạch máu của bệnh nhân ghi nhận huyết khối cấp tính làm tắc hoàn toàn tĩnh mạch đùi, chậu ngoài bên phải, lan đến các nhánh tĩnh mạch chậu trong và một số nhánh tĩnh mạch vùng thắt lưng - cùng. Huyết khối cản trở dòng máu từ chân trở về tim, khiến chân sưng, căng tức và đau.

Theo bác sĩ Bình, bất thường tĩnh mạch chủ dưới có thể xuất hiện trong quá trình phát triển của thai nhi hoặc là hậu quả của một biến cố huyết khối khiến đoạn mạch bị tắc và teo dần. Tình trạng này thường không gây triệu chứng trong nhiều năm, đến khi xuất hiện huyết khối mới được phát hiện.

Bác sĩ điều trị kháng đông cho anh Huy theo phác đồ. Sau một tuần, tình trạng đau và sưng chân phải giảm rõ, anh đi lại và sinh hoạt bình thường, được xuất viện. Bác sĩ kê thuốc kháng đông, đồng thời dặn anh tái khám định kỳ, không tự ý ngưng thuốc hoặc dùng lại đơn cũ.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết một số người có bất thường bẩm sinh khiến tĩnh mạch chủ dưới kém phát triển, gián đoạn hoặc không hiện diện một đoạn. Nhiều trường hợp không có triệu chứng cho đến khi xuất hiện huyết khối tĩnh mạch sâu.

Dấu hiệu huyết khối tĩnh mạch sâu là sưng một bên chân, đau, căng tức, nóng ở vùng tổn thương, thay đổi màu da hoặc các tĩnh mạch nông nổi rõ hơn. Một số trường hợp ít có triệu chứng và chỉ được phát hiện khi siêu âm hoặc chụp hình mạch máu.

Bác sĩ Kiều khuyến cáo người từng bị huyết khối cần dùng thuốc kháng đông đúng chỉ định và tái khám theo lịch, không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều. Khi phải ngồi lâu hoặc đi máy bay đường dài, người bệnh nên vận động chân thường xuyên, uống đủ nước, sử dụng vớ áp lực tĩnh mạch theo hướng dẫn của bác sĩ.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi