Nhịn ăn giúp thải độc, 'bỏ đói' tế bào ung thư?

Nhiều người tin việc nhịn ăn giúp "bỏ đói tế bào ung thư", "thải độc", song chuyên gia cảnh báo đây là suy luận ngụy biện, có thể gây suy gan thận cấp.

ThS.BS Phạm Ánh Ngân, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3, cho biết trong y học, việc "tiết thực" (nhịn ăn) được chú trọng tương đương với việc ăn gì và ăn như thế nào để khỏe mạnh. Nhiều nghiên cứu về các phương pháp nhịn ăn như nhịn ăn gián đoạn (Intermittent Fasting - IF), ăn giới hạn thời gian (Time-Restricted Eating - TRE), nhịn ăn cách ngày (Alternate-Day Fasting - ADF) hay nhịn ăn định kỳ (Periodic Fasting - PF)... đang cung cấp thêm bằng chứng về các thay đổi có lợi cho cơ thể, như thúc đẩy chuyển hóa năng lượng và giảm stress oxy hóa. Dù vậy, lợi ích cụ thể của từng phương pháp trên các nhóm bệnh riêng biệt vẫn còn nhiều tranh cãi.

Hiện nay, một số hội nhóm thực hành "dưỡng sinh" lan truyền trên mạng xã hội quan điểm tiết thực có thể chữa bách bệnh, từ cảm cúm đến ung thư. Họ thường sử dụng các thuật ngữ quen thuộc như "thải độc", "chữa lành", "trẻ hóa tế bào"... Những cách diễn đạt này nghe có vẻ bao quát và chuyên nghiệp nhưng thực chất ranh giới khái niệm rất mơ hồ, thiếu sự quy chiếu trực tiếp lên một quá trình sinh hóa cụ thể và đặc biệt thiếu bằng chứng khoa học.

Trong đó, luận điểm phổ biến nhất là "nhịn ăn giúp bỏ đói tế bào ung thư". Theo bác sĩ Ngân, cách suy luận này mắc phải ba lỗi ngụy biện cơ bản:

Đánh đồng cơ chế với hiệu quả điều trị

Y học thực chứng phân biệt rất rõ giữa tính hợp lý sinh học, tác động sinh học, hiệu quả trên người bệnh, hiệu quả thực hành và hiệu quả lâm sàng.

Chẳng hạn, chuỗi phản ứng: nhịn ăn - giảm insulin - tăng ketone - kích hoạt autophagy (tự thực bào) - có thể loại bỏ tế bào tổn thương chỉ là giả thuyết khởi đầu, hoàn toàn không phải bằng chứng để kết luận "nhịn ăn chữa được ung thư".

Đánh tráo khái niệm "hỗ trợ điều trị" với "điều trị"

Một số nghiên cứu khảo sát về "nhịn ăn trong hóa trị" ghi nhận kết quả tích cực về khả năng dung nạp điều trị, chỉ dấu chuyển hóa hoặc một điểm cuối trung gian.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với "nhịn ăn trị ung thư". Việc đơn giản hóa hoặc đánh đồng vai trò bổ trợ thành phương pháp điều trị chính tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người bệnh.

Sai lệch sống sót hoặc sai lệch lựa chọn

Lập luận "Tôi biết một số người nhịn ăn và sau đó khỏe lên" rồi vội vã kết luận "Nhịn ăn có tác dụng chữa bệnh" là ví dụ điển hình của sai lệch sống sót. Nhận định này đã bỏ qua những trường hợp nhịn ăn nhưng không cải thiện, gặp biến cố nguy hiểm, phải bỏ cuộc hoặc không còn được theo dõi.

Bác sĩ Ngân cảnh báo, nhịn ăn kết hợp uống ít nước kéo dài có thể gây rối loạn nước - điện giải và mất cân bằng toan kiềm. Tình trạng này dẫn đến các triệu chứng mệt mỏi, vã mồ hôi, lơ mơ, hôn mê, thậm chí diễn tiến suy chức năng gan thận cấp, đặc biệt ở người có bệnh lý nền.

Trong y khoa, các phương pháp nhịn ăn vẫn đang được nghiên cứu sâu rộng và ứng dụng vào từng giai đoạn bệnh dưới sự hướng dẫn, phối hợp chặt chẽ của các chuyên gia dinh dưỡng. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để được tư vấn chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và tập luyện phù hợp, giúp cơ thể có nhịp thích nghi an toàn.