Nhiều phụ nữ âm thầm chịu đựng triệu chứng mãn kinh

Việt Nam có hơn 13 triệu phụ nữ trên 45 tuổi đối mặt biến đổi thể chất, tâm lý thời kỳ mãn kinh, song nhiều người vẫn âm thầm chịu đựng

Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, nêu thông tin trên tại lễ ra mắt Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ, tổ chức ngày 25/8.

Tuổi mãn kinh trung bình của phụ nữ Việt Nam rơi vào khoảng 48 đến 50. Sau mốc này, phụ nữ vẫn sống thêm 30 đến 40 năm và tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong gia đình, cơ quan, doanh nghiệp, tham gia hoạt động kinh tế và xã hội. Ông Tuấn nhận định chăm sóc sức khỏe cho nhóm này không còn là chuyện riêng của mỗi người mà trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Sự suy giảm và biến động nội tiết trong giai đoạn mãn kinh kéo theo hàng loạt thay đổi trong cơ thể phụ nữ. Các dấu hiệu ban đầu thường gồm bốc hỏa, rối loạn vận mạch (tình trạng mạch máu co giãn bất thường gây nóng bừng, đổ mồ hôi), thay đổi tâm lý, mất ngủ và suy giảm chức năng tình dục. Về sau, người bệnh có thể gặp thêm các vấn đề ở hệ niệu, sinh dục và xương.

"Nhiều phụ nữ vẫn nghĩ những vấn đề đó là điều đương nhiên khi bước vào tuổi mãn kinh và chấp nhận sống chung với chúng", ông Tuấn nói. Ông cho biết y học hiện nay đặt mục tiêu cao hơn việc chữa bệnh khi bệnh đã xuất hiện, hướng tới phòng bệnh, duy trì chức năng cơ thể và nâng chất lượng sống cho phụ nữ trong giai đoạn này.

GS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc sức khỏe phụ nữ mãn kinh Việt Nam, kể lại nhiều ca bệnh mà bà từng khám, trong đó phụ nữ bước vào tuổi mãn kinh mang những thay đổi rõ rệt về thể chất và tâm lý, ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ vợ chồng và không khí gia đình. Một người chồng từng kể với bà rằng vợ anh thường xuyên bốc hỏa, cáu gắt vô cớ, đẩy cả nhà vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Gia đình đưa người vợ đi khám và điều trị ở nhiều cơ sở, nhiều chuyên khoa khác nhau nhưng triệu chứng không cải thiện.

Nguyên nhân nằm ở việc estrogen, loại hormone sinh dục nữ chủ đạo, sụt giảm mạnh trong thời kỳ này. Do các thụ thể tiếp nhận estrogen nằm rải khắp cơ thể, sự sụt giảm này tác động đến nhiều cơ quan cùng lúc. Ở mức độ nặng, phụ nữ mãn kinh đối mặt nguy cơ mất xương, loãng xương, gãy xương, cùng các vấn đề tim mạch và chuyển hóa gia tăng. Trong 5 đến 7 năm đầu sau mãn kinh, khối lượng xương giảm khoảng 1,5 đến 2% mỗi năm. Nguy cơ gãy cổ xương đùi tính suốt đời ở phụ nữ dao động 17 đến 22%.

"Phụ nữ mãn kinh không nên chỉ chú ý đến các biểu hiện dễ nhận thấy như bốc hỏa, mất ngủ hay cáu gắt, mà cần chủ động theo dõi sức khỏe xương, tim mạch, chuyển hóa và tinh thần", giáo sư Mai khuyến cáo.

Bà Mai khẳng định suy giảm estrogen là quá trình sinh lý tự nhiên, không thể đảo ngược. Tuy nhiên, ở những phụ nữ đủ điều kiện, liệu pháp nội tiết giúp kiểm soát hiệu quả nhiều triệu chứng mãn kinh. Không phải ai cũng cần hoặc phù hợp với phương pháp này. Bác sĩ phải đánh giá kỹ tuổi, thời điểm bắt đầu mãn kinh, triệu chứng cụ thể, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ trước khi chỉ định điều trị.

Giáo sư Mai nhấn mạnh phụ nữ ở độ tuổi này cần chủ động dự phòng và chăm sóc sức khỏe từ sớm, không chỉ dựa vào thuốc hay chế phẩm bổ sung mà bắt đầu từ chế độ ăn, vận động, đời sống tinh thần và khả năng thích ứng với những thay đổi của cơ thể. Chế độ ăn giàu canxi, vitamin D, kết hợp vận động ngoài trời thường xuyên giúp bảo vệ sức khỏe xương. Bà khuyên phụ nữ duy trì giờ ngủ và thức cố định, tránh ngủ ngày quá dài, không uống cà phê sau 14h, hạn chế rượu trước giờ ngủ và duy trì tối thiểu 150 phút vận động thể chất cường độ trung bình mỗi tuần.