Hai lần phẫu thuật xử lý hẹp mạch máu nuôi não

Ông Nick, 70 tuổi, chóng mặt kèm chênh lệch huyết áp hai tay do hẹp nặng mạch máu nuôi não, được phẫu thuật hai lần để xử lý.

Ông Nick béo phì (BMI 28), tiền sử tăng huyết áp, uống thuốc hơn 20 năm nay. Nửa năm trước ông mệt, chóng mặt, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM trong tình trạng choáng váng suýt ngất, vã mồ hôi. TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, chẩn đoán bệnh nhân hẹp động mạch cảnh trong hai bên 70-75%.

Động mạch cảnh là các mạch máu lớn ở hai bên cổ, đưa máu lên não và vùng đầu cổ. Hẹp động mạch cảnh thường do mảng xơ vữa làm dày thành mạch, thu hẹp lòng mạch, có thể gây thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ.

Cơn thiếu máu não thoáng qua là dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất của đột quỵ. Người bệnh thường có biểu hiện chóng mặt, choáng váng, buồn nôn và nôn... như triệu chứng ông Nick. Theo bác sĩ Dũng, những dấu hiệu này tưởng chừng vô hại nhưng cảnh báo nguy cơ đột quỵ có thể xảy đến bất cứ lúc nào.

Các bác sĩ hội chẩn, xác định động mạch cảnh trong bên phải của bệnh nhân hẹp nặng hơn cần ưu tiên can thiệp trước. Êkíp gây mê nội khí quản, rạch da để bộc lộ động mạch cảnh bị mảng xơ vữa lấp kín rồi kẹp tạm thời để ngăn dòng máu chảy qua. Trong suốt cuộc phẫu thuật, não của bệnh nhân nhận máu nuôi từ hệ thống nhánh động mạch bàng hệ. Sau khi động mạch cảnh phải được làm sạch, bác sĩ vá lại mạch máu, mở kẹp và hoàn tất ca mổ. Lưu thông máu lên não cải thiện, bệnh nhân hết chóng mặt, xuất viện.

6 tháng sau, sức khỏe ông Nick ổn định, tuy nhiên huyết áp hai tay chênh lệch 40 mmHg (trên 10 mmHg là yếu tố cảnh báo bệnh lý mạch máu). Bác sĩ Dũng phát hiện ngoài động mạch cảnh trong trái hẹp nặng, bệnh nhân còn hẹp động mạch dưới đòn trái. Động mạch dưới đòn là mạch máu chính cung cấp máu cho cánh tay, tình trạng thu hẹp thường xảy ra do sự tích tụ mảng xơ vữa bên trong thành mạch. Đây là nguyên nhân khiến máu lưu thông đến hai tay không đều nhau gây chênh lệch huyết áp lớn như trường hợp ông Nick.

Êkíp phẫu thuật "2 trong 1", xử lý đồng thời hai động mạch hẹp cho bệnh nhân. Sau khi bóc thành công mảng xơ vữa trong lòng động mạch cảnh trái, bác sĩ tạo một cầu nối xung quanh động mạch dưới đòn bị tắc nghẽn để cân bằng lượng máu xuống hai tay. Hậu phẫu, huyết áp hai tay cân bằng, người bệnh khỏe mạnh xuất viện sau 3 ngày.

Hẹp động mạch cảnh nguy hiểm, khó nhận biết do không biểu hiện triệu chứng, dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Nhiều trường hợp tai biến mạch máu não để lại di chứng nặng nề, thậm chí tử vong vì cấp cứu muộn. Bệnh thường được chẩn đoán qua dấu hiệu huyết áp ở một cánh tay cao hơn khoảng 10-15 mmHg so với bên kia. Một số người có biểu hiện chuột rút, đau mỏi cánh tay, ngứa ran hoặc tê... khi động mạch này hẹp trên 50%.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo người bị tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu nhiều năm hoặc những người có yếu tố nguy cơ khác gồm hút thuốc lá, béo phì, mỡ máu cao, ít vận động, chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo... nên đi khám, tầm soát bệnh động mạch. Bệnh nhân hẹp động mạch cảnh đột nhiên xuất hiện triệu chứng nghi đột quỵ như méo miệng, liệt nửa người hoặc một bên tay chân, khó nói... cần đến bệnh viện ngay.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi