Báo cáo của WHO trên tạp chí Nature Medicine hôm 3/2 cho thấy thế giới ghi nhận gần 19 triệu ca ung thư mới trong năm 2022. Trong đó, hàng triệu trường hợp bắt nguồn từ 30 yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Hút thuốc lá dẫn đầu danh sách "thủ phạm" khi gây ra 15% tổng số ca mắc (tương đương gần 3 triệu người). Tỷ lệ này ở nam giới lên tới 23%. Đứng thứ hai là rượu bia, tác nhân của 3,2% số ca bệnh mới, tương đương khoảng 700.000 trường hợp.
Bà Isabelle Soerjomataram, chuyên gia dịch tễ học tại WHO và là tác giả chính của nghiên cứu, nhận định việc giải quyết các nguyên nhân trên là cơ hội lớn nhất để giảm gánh nặng ung thư toàn cầu. Ngoài thuốc lá và rượu, nhóm nguy cơ hàng đầu còn bao gồm chỉ số khối cơ thể (BMI) cao, thói quen lười vận động, sử dụng thuốc lá không khói, nhai trầu cau, ô nhiễm không khí và bức xạ tia cực tím.
Nghiên cứu cũng chỉ ra tác động rõ rệt của ô nhiễm môi trường theo từng khu vực địa lý. Tại Đông Á, khói bụi và chất lượng không khí kém gây ra khoảng 15% ca ung thư phổi ở phụ nữ. Con số này ở nam giới tại Bắc Phi và Tây Á thậm chí lên tới 20%.
Bên cạnh yếu tố môi trường và lối sống, các tác nhân nhiễm trùng gây ra khoảng 10% số ca mắc mới. Ở phụ nữ, virus HPV vẫn là nguyên nhân chính dẫn đến ung thư cổ tử cung. Dù thế giới đã có vaccine hiệu quả, độ bao phủ tiêm chủng tại nhiều nơi vẫn rất thấp. Ở nam giới, ung thư dạ dày chiếm tỷ lệ cao hơn, thường liên quan hút thuốc và nhiễm vi khuẩn do điều kiện sống chật hẹp, thiếu nước sạch hoặc vệ sinh kém.
Ông André Ilbawi, Trưởng nhóm Kiểm soát Ung thư của WHO, cho biết việc phân tích mô hình bệnh tật theo từng quốc gia giúp các chính phủ xây dựng chiến lược ngăn chặn bệnh từ sớm. Nhóm nghiên cứu khuyến nghị các quốc gia cần lập tức can thiệp y khoa, giảm thiểu rủi ro nghề nghiệp và xử lý ô nhiễm để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm áp lực lên hệ thống y tế.
(Theo WHO, Science Alert)
