Trong khoang xe chật hẹp lúc 17h ngày 20 Tết, điều dưỡng Nguyễn Trọng Phúc của Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM dán mắt vào màn hình monitor. Bệnh nhân nam 40 tuổi đang suy hô hấp cấp chưa rõ nguyên nhân, lồng ngực phập phồng dữ dội. Chiếc xe cứ "cà nhích" từng chút một giữa biển người. Chỉ số SpO2 - mức độ oxy trong máu - giảm từ 93% xuống 87%, một dấu hiệu báo động đỏ cho thấy nhịp tim tăng nhanh.
Êkíp buộc phải đổi phương thức hỗ trợ hô hấp, từ oxy gọng mũi sang mặt nạ oxy, vừa cứu chỉ số sinh tồn, vừa cố gắng trấn an người nhà đang hoảng loạn. Qua bộ đàm, bác sĩ liên tục phát loa xin nhường đường, nhưng tại vòng xoay đông nghẹt, xe máy cũng không còn chỗ dạt ra.
Đoạn đường 3 km từ nhà bệnh nhân đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định thường mất 5 đến 10 phút, hôm đó kéo dài hơn nửa tiếng. "Phải phát loa liên tục để các phương tiện biết chúng tôi đang đến", điều dưỡng Phúc nói. "Và cũng để người nhà thấy rằng chúng tôi đang làm mọi thứ có thể".
Lê Hoàng Sơn, tài xế với 8 năm kinh nghiệm, gọi những ngày giáp Tết là "mùa ám ảnh". Anh không chỉ lái xe, mà còn đang chơi một ván cờ với giao thông. Trong đầu nam tài xế là một tấm bản đồ sống động về các điểm đen ùn tắc, những con hẻm nhỏ có thể luồn lách và cả những chu kỳ đèn tín hiệu. Đôi khi, anh hạ kính xe để trực tiếp xin từng mét đường.
"Nguyên tắc sống còn là cứu người trên xe nhưng không được gây họa cho người đi đường, không phanh gấp hay đánh lái gắt làm ảnh hưởng đến bệnh nhân chấn thương hoặc suy hô hấp", anh Sơn chia sẻ.
Xe cấp cứu 115 TP HCM trên đường phố đông đúc. Ảnh: Quỳnh Trần
TP HCM là đô thị có mật độ giao thông thuộc hàng cao nhất cả nước. Ước tính đến cuối năm 2025, thành phố quản lý hơn 12,7 triệu phương tiện, chưa kể lượng xe vãng lai từ các tỉnh lân cận. Trong khi đó, tỷ lệ đất dành cho giao thông còn thấp, nhiều "nút thắt cổ chai" như ngã tư Hàng Xanh, vòng xoay Lăng Cha Cả hay các cửa ngõ về miền Tây, miền Đông thường xuyên quá tải.
Dịp cận Tết, tần suất di chuyển tăng đột biến do xe chở hàng và người dân đi mua sắm. Các tuyến đường như Quốc lộ 1, Xa lộ Hà Nội, Điện Biên Phủ... ùn tắc không kể giờ giấc. Dù ý thức nhường đường của người dân đã cải thiện, nhưng thực tế "lực bất tòng tâm" do không còn khoảng trống để dạt vào khiến xe cứu thương nhiều phen bất lực, đẩy bệnh nhân vào tình huống nguy hiểm. Ngoài ra, rào cản tâm lý sợ bị "phạt nguội" vẫn khiến nhiều tài xế chần chừ nhường đường, dù Luật Giao thông đã quy định rõ sự miễn trừ trong tình huống này.
Xe cấp cứu di chuyển chậm chạp trên đường phố TP HCM chiều 22 tháng Chạp. Clip từ camera hành trình xe cấp cứu Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM
Một nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng tắc đường là nguyên nhân hàng đầu gây chậm trễ cho xe cứu thương tại các đô thị Đông Nam Á. Tại TP HCM, dù chưa có thống kê chính thức về số ca tử vong do kẹt xe, nhưng theo điều dưỡng Nguyễn Kim Toàn (14 năm kinh nghiệm), không ít trường hợp xe gần đến nơi thì người nhà báo hủy chuyến vì chờ quá lâu, tự chở bệnh nhân đi bằng xe máy - hành động tiềm ẩn rủi ro chết người.
Theo BS.CK2 Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM, sự chậm trễ do kẹt xe hoặc di chuyển sai cách khiến bệnh nhân bị tước đi "thời gian vàng", đôi khi phải trả giá bằng cả tính mạng. Với đột quỵ não, khung giờ lý tưởng để can thiệp tiêu sợi huyết là dưới 4,5 giờ. Với ngưng tim ngưng thở, mỗi phút trôi qua không được hồi sức tim phổi, cơ hội sống sót giảm 10%. Nhiều trường hợp qua điện thoại khai bệnh nhẹ, nhưng thực tế tình trạng đã rất nặng, sự chậm trễ càng làm tình hình thêm bi đát.
Tương tự, bác sĩ Vũ Khoa Cát nhớ lại ca trực đêm giao thừa khi dòng người xem pháo hoa bịt kín lối đi tại trung tâm TP HCM. Một bệnh nhân đột quỵ não cần đến viện gấp. Xe kẹt cứng, người nhà nóng ruột đập cửa kính thúc giục. Tài xế buộc phải cho xe leo lề, nghiêng ngả nhích từng mét. Bác sĩ Cát phải ngồi ở buồng sau, tay vừa giữ bệnh nhân để tránh va đập, vừa theo dõi monitor. May mắn, bệnh nhân đến viện vừa kịp giờ thứ 6 của cơn đột quỵ và được cứu sống.
Không chỉ người bệnh bị ảnh hưởng, tắc đường cũng khiến nhân viên y tế chịu áp lực tâm lý khủng khiếp. Một nghiên cứu y khoa cho thấy nhân viên cấp cứu đối mặt với mức stress cao gấp 1,5 lần bình thường. Khi kẹt xe, sự bất lực khi nhìn bệnh nhân trở nặng ngay trước mắt mà không thể làm gì hơn khiến họ dễ rơi vào trạng thái kiệt sức (burnout).
Để giải quyết bài toán này, bên cạnh nỗ lực điều tiết của Cảnh sát giao thông TP HCM tại các giao lộ lớn, Trung tâm Cấp cứu 115 đã áp dụng mô hình "xe cứu thương 2 bánh" để tiếp cận các ngõ hẻm nhanh hơn, sơ cứu ban đầu trước khi xe 4 bánh đến. Các trạm vệ tinh cũng được mở rộng ra khắp các quận huyện để rút ngắn thời gian tiếp cận.
Sau ca cấp cứu căng thẳng chiều 20 Tết, êkíp của điều dưỡng Phúc tranh thủ ăn vội bữa lỡ để hồi sức. Dù mệt mỏi và áp lực giao thông ngày Tết chưa bao giờ giảm nhiệt, họ vẫn luôn trong trạng thái sẵn sàng lên đường ngay khi có lệnh điều động.
