Công trình trên tạp chí y khoa The Lancet cho biết tính đến năm 2023, thế giới có gần 1,2 tỷ người phải chung sống với các tình trạng rối loạn tâm thần, đánh dấu mức tăng 95,5% so với năm 1990, theo CNN.
Các nhà khoa học phát hiện chứng lo âu và trầm cảm dẫn đầu đà bùng nổ, lần lượt vọt lên 158% và 131%. Đứng thứ ba là nhóm rối loạn nhân cách đơn thuần. Đại dịch Covid-19 đóng vai trò chất xúc tác khiến số lượng bệnh nhân trầm cảm và lo âu chạm đỉnh, đồng thời duy trì ở mức cao xuyên suốt năm 2023 thay vì hạ nhiệt về mức trước khủng hoảng.
Nhóm chuyên gia từ Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME) thuộc Đại học Washington tiến hành phân tích dữ liệu tại 204 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả khảo sát 12 loại bệnh lý chỉ ra bất ổn tinh thần đang trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật. Đáng chú ý, tỷ lệ mắc bệnh hiện đạt đỉnh ở nhóm 15 đến 19 tuổi.
Tiến sĩ Damian Santomauro, tác giả chính của nghiên cứu, khẳng định xu hướng dịch tễ chuyển dịch sang tuổi vị thành niên thay vì tuổi trung niên là điều chưa từng có tiền lệ. Tiến sĩ Robert Trestman từ trường Y khoa Virginia Tech Carilion cảnh báo sự gián đoạn trong giai đoạn phát triển não bộ và kỹ năng xã hội nhạy cảm này có thể để lại hệ lụy kéo dài suốt đời.
Dữ liệu cũng phản ánh sự phân hóa rõ rệt về giới tính. Nữ giới chiếm đa số trong các ca mắc chứng lo âu, trầm cảm, chán ăn hay cuồng ăn tâm thần. Ngược lại, nam giới chiếm ưu thế ở các hội chứng tự kỷ, rối loạn hành vi cư xử, tăng động giảm chú ý (ADHD) và khuyết tật trí tuệ. Các bác sĩ cũng ghi nhận hàng chục triệu ca mắc các bệnh ít phổ biến hơn như tâm thần phân liệt, loạn khí sắc hay rối loạn lưỡng cực.
Ảnh minh họa: Rogers Behavioral Health
Lý giải nguyên nhân bùng nổ ca bệnh, giới chuyên môn chỉ ra sự đan xen giữa yếu tố tích cực và tiêu cực. Theo TS Arthur Evans, Giám đốc điều hành Hiệp hội Tâm lý học Mỹ, năng lực chẩn đoán tốt hơn, cộng hưởng cùng đà tăng dân số giúp hệ thống y tế phát hiện nhiều bệnh nhân hơn. Xã hội cũng bớt định kiến, tạo động lực cho người dân cởi mở tìm kiếm sự trợ giúp thay vì âm thầm chịu đựng.
Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi đẩy tỷ lệ mắc bệnh leo thang xuất phát từ sự suy giảm điều kiện sống, bất ổn kinh tế, chấn thương tâm lý, xung đột chính trị và sự rạn nứt của các kết nối xã hội.
Tiến sĩ Paul Bolton thuộc trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg đánh giá số liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu 2023 này tiệm cận nhất với thực tế hiện nay, dù giới y khoa vẫn đối mặt với rào cản báo cáo thiếu từ các cơ sở y tế.
Trước gánh nặng bệnh tật ngày càng trầm trọng, nhóm tác giả hối thúc các nhà hoạch định chính sách cấp bách cải thiện hệ thống chăm sóc sức khỏe. Giới chuyên gia cũng khuyên những người đang đối mặt với khủng hoảng chủ động gặp bác sĩ tìm kiếm liệu pháp điều trị, đồng thời điều chỉnh lối sống, chú ý ăn ngủ, tập luyện và cân bằng công việc.
(Theo CNN)
