Hoàng luôn tự hào về tửu lượng, suốt ba ngày Tết, anh không từ chối cuộc vui nào. Không may, trong bữa họp lớp cấp ba, người đàn ông ở Thanh Hóa, rơi vào vòng vây những lời khích bác: "Chú không uống chén này là khinh anh rồi"; "Cả năm mới gặp một lần, nam nhi chí cốt mà cứ nhấp môi như con gái"; "Rượu nhà nấu sạch lắm, thành phố có tiền cũng không mua được".
Chàng kỹ sư nuốt ngược sự khó chịu, nốc cạn chén thứ 30. Anh không nhớ về nhà bằng cách nào, chỉ nhớ cảm giác lồng ngực thắt lại, đầu quay cuồng. Khi tỉnh dậy, anh thấy mình nằm trên băng ca, mùi sát trùng nồng nặc. Bác sĩ chẩn đoán xuất huyết tiêu hóa cấp và tổn thương gan nghiêm trọng. "Nếu không nhập viện kịp thời, có lẽ đã không còn thêm cái Tết nào nữa", anh nhớ lại.
Nhìn thấy chén rượu đầy ắp, anh Nam, 34 tuổi, nhân viên kinh doanh tại Hà Nội, vẫn còn nguyên cảm giác bỏng rát khắp cổ họng. Suốt sáu ngày Tết năm ngoái, anh dự gần chục cuộc gặp họ hàng, bạn cũ, đồng nghiệp, đối tác. Nam vốn tửu lượng kém, nhưng ngại từ chối vì sợ bị trách "không nhiệt tình", "mất vui", thậm chí "coi thường anh em". Thế là anh cười gượng, đi chúc lần lượt từng người.
"Ngày uống rượu, đêm về nôn ói, đau đầu, cồn cào ruột", Nam nhớ lại. Điều ám ảnh anh không phải cơn đau đầu, mà là cảm giác bị ép phải vui.
Dịp lễ Tết, nhiều người biến bữa ăn sum vầy thành buổi ép nhậu, lạm dụng rượu bia theo kiểu "không say không về". Sự nể nang khiến nhiều người không dám nói "không", rồi phải nhập viện vì viêm tụy cấp, xuất huyết tiêu hóa, rối loạn nhịp tim, tai nạn giao thông sau khi rời bàn. Trước và sau Tết là thời điểm số ca nhập viện liên quan đến rượu bia tăng vọt.
Minh họa uống rượu nhiều gây hại sức khỏe. Ảnh: Pexels
Theo Bộ Y tế, tình trạng uống quá độ đến mức nguy hại đang rất phổ biến ở người trưởng thành Việt Nam, lên tới hơn 44% nam giới. Ước tính mỗi năm, cả nước chi khoảng 3,4 tỷ USD cho rượu bia. Những dịp lễ Tết, tình trạng này lại tăng vọt, kéo theo số ca ngộ độc tăng, gây áp lực lên hệ thống bệnh viện cũng như nhân viên y tế.
Luật Phòng chống tác hại của rượu, bia quy định người có hành vi xúi giục, kích động, lôi kéo người khác uống rượu, bia bị xử phạt từ 500.000 đồng đến một triệu đồng. Riêng việc ép buộc người khác uống bị xử phạt một đến ba triệu đồng.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết trong văn hóa Á Đông, rượu gắn với giao tiếp, công việc và những cuộc gặp gỡ thân tình, nhưng đằng sau vài ly "cho vui" là cả một chuỗi tác động sinh học phức tạp. Khi nâng ly, chúng ta thường chỉ để ý mình "uống được bao nhiêu", mà quên cơ thể đang phải căng mình xử lý từng phân tử ethanol đi vào.
Rượu là một trong những thứ được cơ thể hấp thu nhanh nhất. Ngay từ lúc chạm niêm mạc dạ dày, ethanol đã bắt đầu khuếch tán qua lớp niêm mạc và đi vào máu. Chỉ một thời gian ngắn sau khi uống, phân tử rượu đã có mặt trong máu, lên não, đến gan, cơ bắp và nhiều cơ quan khác.
Ethanol là phân tử nhỏ, tan tốt trong nước, nên cơ thể gần như không có hàng rào đặc hiệu nào để "chặn" lại. Cơ chế hấp thu chủ yếu là khuếch tán thụ động, nghĩa là rượu đi từ nơi nồng độ cao sang nơi nồng độ thấp mà không cần năng lượng. Khoảng 20% lượng rượu được hấp thu tại dạ dày, phần lớn còn lại được hấp thu ở ruột non, đặc biệt là tá tràng và hỗng tràng. Ruột non có diện tích hấp thu rất lớn, được ví như một "sân tennis" trải phẳng, nên khi rượu tràn xuống đây, nồng độ cồn trong máu có thể tăng vọt trong thời gian ngắn.
"Việc cố gắng ép bản thân uống quá tửu lượng giống liều thuốc độc, tấn công tất cả nội tạng, thậm chí trở thành bản án cướp tính mạng trong chốc lát", bác sĩ Hoàng nói.
Cụ thể, khi bị ép uống vượt quá khả năng dung nạp, cơ thể không kịp chuyển hóa cồn, khiến nồng độ cồn trong máu tăng nhanh gây nôn ói, tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim, hôn mê, thậm chí tử vong. Nồng độ cồn trong máu 310-400 mg/dl khiến bệnh nhân mất khả năng vận động, ý thức, hạ thân nhiệt. Từ 410-500 mg/dl, bệnh nhân có nguy cơ hôn mê sâu, suy giảm chức năng hô hấp và tụt huyết áp. Nếu nồng độ cồn vượt 500 mg/dl, nguy cơ tử vong rất cao.
Uống dồn dập khiến gan quá tải, đặc biệt ở người có bệnh nền, làm tăng huyết áp đột ngột, có thể dẫn đến đột quỵ não. Nguy cơ này cao hơn ở người có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch. Người bị ép uống thường không kiểm soát hành vi, có thể gây tai nạn giao thông, đánh nhau.
Ép rượu nguy hiểm hơn tự uống do phải uống nhanh, không kiểm soát lượng, không theo cảm giác cơ thể. Lúc này, cơ thể không kịp thích nghi, nguy cơ sốc, mệt mỏi nhanh hơn. "Đây là hành vi vi phạm quyền tự quyết đối với cơ thể của người khác", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.
PGS.TS Nguyễn Quang Dũng, Phó trưởng Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm, Đại học Y Hà Nội, hướng dẫn cách giảm say là không để bụng đói, uống từ từ. Nên ăn no trước khi uống, tránh uống lẫn với nước ngọt có ga. Khi dùng rượu bia, nên uống nhiều nước lọc xen kẽ để giảm nồng độ cồn trong cơ thể.
Sau khi uống rượu, có thể dùng nước gừng để giải rượu. Gừng có vị nóng làm cho các mạch máu lưu thông tốt hơn, từ đó hóa giải nhanh chất cồn. Có thể thêm vào nước gừng nóng một thìa nhỏ mật ong để hấp thụ nhanh và giúp giải say.
Uống nước chanh, cam, dừa, nước mía, sắn dây, dưa hấu, ăn vài lát bánh mì, bánh quy giòn từ ngũ cốc nguyên hạt để giảm tác hại. Ăn cháo trắng giúp cơ thể tỉnh táo.
Các chuyên gia khuyến cáo mỗi ngày nam giới không nên uống quá 720 ml bia hoặc 300 ml rượu vang hoặc 60 ml rượu whisky. Đối với nữ giới, mỗi ngày không nên uống quá 360 ml bia hoặc 150 ml rượu vang hay 30 ml rượu whisky. Tránh sử dụng các loại đồ uống chứa cồn không rõ nguồn gốc.
