Bệnh gout là dạng viêm khớp mạn tính, khởi phát do nồng độ axit uric trong máu tăng cao dẫn tới tích tụ tinh thể urat tại khớp. Các tinh thể này có cấu trúc nhỏ, cứng, sắc nhọn có thể cọ xát vào màng hoạt dịch khiến người bệnh đau đột ngột ở khớp ngón chân, tay, đầu gối.
Axit uric một phần bắt nguồn từ sự chuyển hóa purin trong thức ăn. ThS.BS Nguyễn Anh Tùng Duy, Chuyên khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết những món quen thuộc trong ngày Tết như bánh chưng, mứt, hải sản... song không tốt cho sức khỏe, có thể âm thầm làm tăng axit uric khiến gout trở nặng.
Thịt đỏ, nội tạng động vật và hải sản
Thịt bò, thịt cừu, nội tạng động vật (gan, tim, thận, óc) giàu purin. Khi đi vào cơ thể, purine sẽ phân hủy, chuyển hóa thành axit uric gây viêm, đau khớp - triệu chứng điển hình của bệnh gout. Người bệnh cũng nên tránh ăn các loại cá nhiều purin như cá cơm, cá tuyết, cá tuyết chấm đen, cá trích, cá thu, cá mòi, cá hồi... Bác sĩ Duy khuyên người bệnh nên sử dụng protein từ thịt nạc, thịt gia cầm, sữa ít chất béo; liều lượng khoảng 1 g chất đạm/kg cân nặng/ngày.
Thực phẩm nhiều dầu mỡ, chất béo
Thịt kho hột vịt, thịt đông, canh măng giò heo, chả giò, nem rán có nhiều dầu mỡ khiến hiệu quả hoạt động của thận giảm sút, khó loại bỏ axit uric khỏi cơ thể. Dầu mỡ cũng kích thích phản ứng viêm của cơ thể, tăng nguy cơ tổn thương khớp. Đối với người mắc bệnh gout, điều này dẫn đến triệu chứng nặng hơn như đau khớp dữ dội, sưng tấy khớp, hạn chế khả năng vận động. Giảm hấp thụ thực phẩm nhiều dầu mỡ, chất béo còn giúp người bệnh ngăn ngừa nguy cơ xơ vữa động mạch, bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Thực phẩm chế biến sẵn và nhiều đường
Bánh chưng, bánh tét, mứt giàu tinh bột tinh chế, đường tinh luyện làm tăng nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa, trong đó có bệnh gout. Cơ thể hấp thụ nhiều tinh bột, đường sẽ tăng sản xuất insulin. Nồng độ insulin trong máu dư thừa làm giảm khả năng đào thải axit uric qua thận, gây tích tụ. Ăn nhiều đồ ngọt còn đối mặt với tình trạng kháng insulin khiến bệnh gout trở nặng.
Tuân thủ chế độ ăn uống nghiêm ngặt sẽ hạn chế nguy cơ khởi phát bệnh trong ngày Tết. Ảnh: Bùi Thủy
Thực phẩm chứa nhiều fructose
Ngoài đường tinh luyện, fructose là một loại đường tự nhiên có nhiều trong trái cây, nước ép, kẹo mứt... Mặc dù fructose là dưỡng chất tốt cho cơ thể, nhưng nếu hấp thụ liều lượng lớn có thể gây hại cho sức khỏe, nhất là đối với người bị gout. Fructose sau khi được chuyển hóa sẽ sản sinh ra axit uric.
Người bệnh cần kiểm soát nghiêm ngặt khẩu phần ăn bằng cách hạn chế các thực phẩm có hàm lượng đường fructose cao (trái cây ngọt, bánh kẹo, mứt, nước ngọt có gas) để giảm nguy cơ tái phát bệnh gout.
Rượu bia
Sử dụng nhiều rượu bia dịp Tết dễ làm gia tăng nguy cơ khởi phát, làm nặng thêm bệnh gout sau kỳ nghỉ. Tùy theo hàm lượng purin có trong mỗi loại, rượu bia có thể làm giảm khả năng đào thải axit uric qua đường nước tiểu, tăng phản ứng viêm ở người đang bị sưng khớp do cơn gout cấp. Uống rượu bia cũng làm giảm hiệu quả của thuốc điều trị gout, khiến triệu chứng đau khớp kéo dài, mức độ đau trở nên nghiêm trọng.
Giảm lượng mỡ thừa hay mỡ dự trữ làm giảm tỷ lệ xuất hiện các cơn gout cấp, giảm áp lực cho khung xương khớp. Người có chỉ số khối cơ thể (BMI) ≥23 có khả năng mắc bệnh cao hơn đáng kể so với người bình thường (BMI từ 18,5 đến 22,9).
Người bệnh nên ăn thực phẩm có hàm lượng purin thấp như trái cây và rau tươi giàu chất xơ, vitamin C, có tính kiềm để trung hòa axit uric trong máu. Sữa ít béo, ngũ cốc nguyên hạt (yến mạch, gạo lứt, lúa mạch) chứa một số đặc tính chống viêm khớp nhất định. Uống đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày giúp cơ thể loại bỏ axit uric dư thừa trong máu, thải ra ngoài theo đường nước tiểu.
Bác sĩ Tùng khuyến khích nên duy trì các hoạt động thể dục hàng ngày như chạy bộ, đạp xe, bóng đá, bóng chuyền, cầu lông, bơi lội.. Mỗi người tập tối thiểu 30 phút một ngày, đối với người trẻ hoặc người cần giảm cân nên tập 60 phút một ngày. Người cao tuổi hoặc đang mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp cần tham vấn bác sĩ để có bài tập phù hợp.
Người mắc bệnh gout cần được bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp theo dõi, điều chỉnh dinh dưỡng và lối sống phù hợp. Một số dưỡng chất nguồn gốc tự nhiên như collagen type II, chondroitin sulfate, chiết xuất màng vỏ trứng, nghệ... cũng có thể hỗ trợ giảm viêm, giảm đau và bảo vệ khớp khi sử dụng đúng cách.
