BSCKII Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, giải thích Tết Nguyên đán là thời điểm mọi người có nhiều biến động về nhịp sinh học, chế độ dinh dưỡng và các yếu tố môi trường. Đối với nhóm bệnh nhân có tiền sử đột quỵ hoặc các yếu tố nguy cơ nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, Tết là giai đoạn tiềm ẩn khả năng tái phát biến cố mạch máu não.
Sự xáo trộn trong chế độ ăn uống và sinh hoạt ngày Tết là tác nhân trực tiếp làm mất ổn định huyết áp. Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ độc lập và quan trọng nhất dẫn đến đột quỵ, cả tái phát lẫn mắc mới. Trong dịp Tết, hai tác nhân chính gây mất kiểm soát huyết áp bao gồm dư thừa natri và rượu bia, chất kích thích.
Các thực phẩm truyền thống như thịt muối, dưa muối, giò chả, bánh chưng... có hàm lượng natri cao, gây giữ nước trong lòng mạch, làm tăng tiền tải và gia tăng áp lực lên thành mạch vốn đã tổn thương. Còn rượu bia, chất kích thích gây co mạch. Ethanol và các chất kích thích khác kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim và co mạch ngoại biên, dẫn đến các cơn tăng huyết áp kịch phát.
Ngoài ra, một sai lầm phổ biến khiến nguy cơ đột quỵ rình rập là tâm lý "kiêng thuốc" ngày Tết do lo sợ "mất lộc, đen đủi đầu năm" hoặc quên liều vì lịch trình du xuân.
Một bệnh nhân nữ trẻ tuổi điều trị tại Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Đỗ Hằng
Vì vậy, bác sĩ khuyến nghị người nguy cơ cao cần thực hiện nguyên tắc "3 không" trong ngày Tết. Thứ nhất, không ngắt quãng điều trị bởi thuốc duy trì là "hàng rào" bảo vệ quan trọng nhất. Thứ hai, không lạm dụng chất kích thích vì rượu, bia, thuốc lá, thuốc lào và các chất kích thích khác là những tác nhân trực tiếp thúc đẩy biến cố mạch máu. Cuối cùng, không chủ quan với thời tiết, luôn giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng đầu và cổ khi ra ngoài trời hoặc khi di chuyển giữa các môi trường có chênh lệch nhiệt độ lớn.
Theo đó, người bệnh cần duy trì thuốc liên tục, đều đặn hằng ngày, nhằm đảm bảo huyết áp mục tiêu tối ưu dưới 130/80 mmHg. Đối với bệnh nhân đang sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu (Aspirin, Clopidogrel) hoặc thuốc kháng đông (Warfarin, NOACs) để dự phòng nhồi máu não, sử dụng rượu bia có thể làm thay đổi chuyển hóa thuốc tại gan, làm tăng tác dụng chống đông, dẫn đến nguy cơ chảy máu tiêu hóa hoặc nghiêm trọng hơn là chảy máu não. Ngược lại, quên liều do sinh hoạt xáo trộn sẽ tạo điều kiện hình thành huyết khối tại các vị trí động mạch hẹp hoặc tại tim (ở bệnh nhân rung nhĩ), dẫn đến tắc mạch não cấp tính.
"Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngắt quãng, bỏ thuốc, đặc biệt là thuốc hạ áp, thuốc kháng kết tập tiểu cầu hoặc thuốc kháng đông khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa", bác sĩ Dũng nói, thêm rằng việc ngừng thuốc đột ngột có thể làm gia tăng nguy cơ tái phát đột quỵ hoặc các bệnh lý tim mạch nói chung.
Tháng Giêng thường trùng với các đợt không khí lạnh tăng cường. Dưới góc độ sinh lý học, thời tiết lạnh và nhiệt độ thấp gây co mạch toàn thân để giữ nhiệt, làm tăng sức cản ngoại biên và huyết áp. Người bệnh cần tránh thay đổi nhiệt độ môi trường quá nhanh. Đặc biệt khi thức dậy vào sáng sớm, nên ngồi lại trên giường vài phút trước khi đứng dậy để cơ thể kịp thích nghi.
Bên cạnh đó, thức khuya hoặc ngủ không đủ giấc làm gia tăng stress oxy hóa, gây mất ổn định các mảng xơ vữa động mạch, tạo điều kiện hình thành cục máu đông. Vì vậy, người bệnh cần ngủ đúng giờ, không nên thức khuya.
