BS Trần Nguyễn Quỳnh Loan, Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng, cho rằng thực tế nhiều người chỉ quan tâm đến giá và thương hiệu, trong khi những dòng chữ nhỏ ghi thành phần, hàm lượng đường, muối, chất béo lại bị xem nhẹ. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí The Milbank Quarterly mới đây cho thấy thực phẩm siêu chế biến không đơn thuần là "kém lành mạnh", mà được thiết kế công nghiệp nhằm thúc đẩy tiêu thụ lặp lại.
Nhóm tác giả từ Đại học Michigan, Duke và Harvard chỉ ra rằng thực phẩm siêu chế biến và thuốc lá có những điểm tương đồng trong chiến lược thiết kế sản phẩm và tiếp thị. Các sản phẩm này thường chứa "liều vừa đủ" đường tinh luyện và chất béo để kích thích não bộ, làm tăng cảm giác ngon miệng và thúc đẩy sử dụng thường xuyên. Quá trình chế biến sâu còn làm tăng tốc độ hấp thụ, khuếch đại tác động sinh học.
Thực phẩm siêu chế biến hiện diện rộng khắp, từ thực phẩm tiện lợi, đồ ăn nhanh đến nền tảng giao đồ ăn, khiến việc tránh tiếp xúc trở nên khó khăn. Trong khi đó, thông điệp tiếp thị nhấn mạnh yếu tố "lành mạnh", dễ tạo cảm nhận tích cực dù bản chất sản phẩm không thay đổi.
Những đặc điểm này có thể ảnh hưởng đáng kể đến hành vi ăn uống, góp phần gia tăng gánh nặng bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tiểu đường và chi phí y tế, theo BS Loan. Đọc nhãn thực phẩm vì thế giúp bạn lựa chọn lành mạnh, thực hành quyền được biết và được lựa chọn - quyền cơ bản của người tiêu dùng.
"Khi hiểu ý nghĩa của từng con số trên bao bì, người mua có thể so sánh, đánh giá và quyết định dựa trên thông tin thay vì cảm xúc", BS Loan nói.
Người dân TP HCM đi mua sắm đồ Tết ở siêu thị TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Đọc nhãn thế nào cho đúng?
Trong dịp Tết, nhu cầu mua bánh kẹo, nước ngọt và thực phẩm đóng gói tăng cao, người tiêu dùng nên chú ý ba thành phần chính: đường, natri (muối) và chất béo chuyển hóa. Trên nhãn, có thể tìm các mục "Đường" hoặc "Sugars". Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị lượng đường tự do không vượt quá 10% tổng năng lượng mỗi ngày và lý tưởng dưới 5%. Thực tế, một hộp nước ép táo 350 ml có thể chứa hơn 30 gram đường, một lon nước ngọt 330 ml chứa khoảng 34–35 gram, vượt mức khuyến nghị trong ngày.
Natri (muối) cần thiết cho cơ thể nhưng tiêu thụ quá nhiều làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Trẻ em chỉ cần khoảng 1.000–1.500 mg natri mỗi ngày tùy độ tuổi. Các sản phẩm như snack, mì ăn liền, đồ hộp thường có hàm lượng natri cao, vì vậy nên kiểm tra mục "Sodium" hoặc "Natri" trên bao bì.
Chất béo chuyển hóa (trans-fat) liên quan trực tiếp đến nguy cơ bệnh tim mạch sớm. Người mua nên đọc kỹ phần "Thành phần" để nhận diện các cụm như "dầu thực vật hydro hóa một phần" (partially hydrogenated oil) và ưu tiên sản phẩm ghi "0 g trans-fat" hoặc "không chứa chất béo chuyển hóa".
Theo các chuyên gia, đọc nhãn thực phẩm nên trở thành thói quen thường xuyên, không chỉ trong dịp Tết. Cha mẹ hướng dẫn con cùng đọc và so sánh các sản phẩm cùng loại khi đi siêu thị, từ đó giúp trẻ hình thành tư duy lựa chọn dựa trên thông tin. Quan trọng hơn, trẻ học từ chính hành vi của người lớn. Khi cha mẹ ưu tiên thực phẩm ít đường, ít muối, không chứa chất béo chuyển hóa và chủ động đọc bảng dinh dưỡng trước khi mua, trẻ sẽ dần hình thành thói quen tương tự.
