Điện sinh lý thần kinh giúp giảm yếu liệt sau mổ não

ThS.BS.CKII Chu Tấn Sĩ, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh - Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết điện sinh lý thần kinh trong mổ (Intraoperative Neurophysiological Monitoring - IONM) là một trong những bước tiến của ngoại khoa thần kinh hiện đại, giúp phẫu thuật viên kiểm soát liên tục chức năng thần kinh trung ương và ngoại biên trong suốt cuộc mổ.

Trước đây khi chưa có công nghệ này, phẫu thuật viên chủ yếu dựa vào phim MRI, CT, hình ảnh vi phẫu và kinh nghiệm giải phẫu để xác định vị trí tổn thương cũng như tránh các cấu trúc thần kinh lành. Tuy nhiên, thực tế khi mổ, não và tủy sống có thể bị dịch chuyển sau khi mở sọ hoặc giải ép, cấu trúc giải phẫu thay đổi do khối u, thoát vị đĩa đệm, chảy máu, phù nề hoặc mô sẹo từ các lần mổ cũ. Điều này khiến khả năng nhận diện ranh giới giữa mô bệnh và mô thần kinh chức năng khó khăn hơn.

"Trước kia bác sĩ giống như ‘mổ trong sương mù’, vẫn có định hướng nhưng khó biết chính xác điều gì đang xảy ra với hệ thần kinh", bác sĩ nói. Hiện, IONM giúp bác sĩ vừa phẫu thuật vừa theo dõi trực tiếp tín hiệu từ não, tủy sống và dây thần kinh của người bệnh.

IONM hoạt động bằng cách đặt các điện cực nhỏ trên da đầu, tay chân hoặc nhóm cơ tương ứng. Hệ thống sẽ phát kích thích điện mức an toàn, ghi nhận đáp ứng thần kinh theo thời gian thực. Từ đó, bác sĩ đánh giá được đường dẫn truyền từ não xuống cơ, từ ngoại vi lên não hoặc hoạt động của từng dây thần kinh sọ não.

Nếu tín hiệu giảm biên độ, kéo dài thời gian dẫn truyền hoặc mất đáp ứng, đây có thể là dấu hiệu dây thần kinh đang bị kéo căng, chèn ép, thiếu máu hoặc tổn thương nhiệt do dụng cụ. Êkíp sẽ tạm dừng thao tác, thay đổi hướng tiếp cận, giảm lực kéo, tưới rửa, điều chỉnh huyết áp hoặc giải phóng chèn ép để phục hồi tín hiệu. Nhờ đó, nguy cơ tổn thương thần kinh vĩnh viễn giảm, đồng thời tăng khả năng lấy u tối đa hoặc giải ép triệt để mà vẫn bảo tồn chức năng.

Bác sĩ Sĩ dẫn trường hợp bà Hương, 46 tuổi, đến điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM do đau đầu kéo dài, yếu tay phải, thường xuyên làm rơi đồ vật. Chụp MRI 3 Tesla phát hiện khối u não nằm sát vùng vận động bên trái - khu vực chi phối cử động nửa người phải.

Trong cuộc mổ, êkíp sử dụng kính vi phẫu AI kết hợp IONM theo dõi liên tục tín hiệu vận động từ vỏ não xuống tay chân. Khi bác sĩ bóc tách đến vùng u dính sát mô não chức năng, hệ thống điện sinh lý thần kinh ghi nhận tín hiệu suy giảm. Êkíp đổi hướng bóc tách, giảm tác động lên nhu mô não. Khối u được lấy tối đa trong khi vận động tay chân được bảo tồn. Sau mổ, bệnh nhân tỉnh táo, cử động tốt, giảm đau đầu.

Trường hợp khác, ông Nam, 68 tuổi, đau thắt lưng nhiều năm, gần đây tê yếu hai chân, đi lại khó khăn. Chụp MRI cho thấy hẹp ống sống thắt lưng đa tầng kèm thoát vị đĩa đệm lớn, chèn ép nhiều rễ thần kinh hai bên.

Ông được phẫu thuật giải ép cột sống kết hợp cố định vít. Trong quá trình mổ, hệ thống điện sinh lý thần kinh theo dõi chức năng tủy sống và các rễ thần kinh chi phối vận động hai chân. Khi thao tác tại vùng chèn ép nặng, máy phát cảnh báo tín hiệu giảm, bác sĩ điều chỉnh ngay vị trí dụng cụ, mở rộng giải ép theo hướng an toàn hơn. Sau mổ, các rễ thần kinh được giải phóng hoàn toàn, người bệnh giảm đau, sớm tập đứng, đi lại.

Theo bác sĩ Tấn Sĩ, IONM quan trọng trong phẫu thuật u não gần vùng nói và vùng vận động, u tủy sống, dị dạng mạch máu não, phẫu thuật nền sọ, vẹo cột sống, hẹp ống sống nặng, thoát vị đĩa đệm lớn, mổ lại cột sống nhiều lần hoặc các ca có nguy cơ liệt cao.

Hiện, công nghệ điện sinh lý thần kinh thường được phối hợp cùng robot, hệ thống định vị, kính vi phẫu trí tuệ nhân tạo, hỗ trợ bác sĩ thuận lợi hơn, giảm nguy cơ tổn thương không hồi phục, hạn chế biến chứng yếu liệt cho người bệnh.