Hantavirus - căn bệnh dễ nhầm với cúm nhưng diễn tiến chuyển nặng nhanh
ThS Nguyễn Quốc Thái, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cho biết, Hantavirus là nhóm virus RNA thuộc họ Hantaviridae, tồn tại tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt… Virus có thể sống lâu dài trong cơ thể vật chủ mà không gây bệnh cho chúng nhưng lại đặc biệt nguy hiểm khi lây sang người.
Hantavirus là nhóm virus RNA thuộc họ Hantaviridae, tồn tại tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt… Ảnh minh họa.
Hantavirus được chia thành hai nhóm chính: Nhóm “Thế giới cũ” phổ biến ở châu Á và châu Âu, thường gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS); Nhóm “Thế giới mới” tại châu Mỹ gây hội chứng tim phổi do Hantavirus (HPS/HCPS) – thể bệnh có tỷ lệ tử vong lên tới 40–50%.
“Điểm đáng sợ nhất của bệnh là tốc độ diễn tiến rất nhanh. Người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, đau cơ như cúm nhưng sau đó nhanh chóng rơi vào suy hô hấp cấp, phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim”, ThS.BS Nguyễn Quốc Thái cho biết.
Lây bệnh từ bụi chứa chất thải chuột
Các chuyên gia của Bệnh viện Bạch Mai cho hay, không giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác lây qua muỗi hay côn trùng, Hantavirus chủ yếu lây sang người khi hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh.
Nguy cơ thường xuất hiện khi người dân dọn kho cũ, gác xép, chuồng trại, kho thóc hoặc những nơi có nhiều phân chuột nhưng quét khô, dùng chổi hoặc máy hút bụi khiến virus phát tán vào không khí. Virus cũng có thể lây qua vết cắn của chuột hoặc khi vết thương hở tiếp xúc trực tiếp với chất thải của động vật mang bệnh.
Theo TS.BS Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cũng như vaccine phòng bệnh Hantavirus. Vì vậy, việc điều trị chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ.
Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể phải thở máy, lọc máu hoặc can thiệp ECMO – hệ thống tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể – để duy trì sự sống. “Không có thuốc điều trị tận gốc nên phát hiện muộn sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong”, TS.BS Đoàn Thu Trà nhấn mạnh.
Bệnh viện Bạch Mai vừa tổ chức khóa đào tạo chuyên đề “Phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị bệnh do virusHanta”. Ảnh: Nguyên Hà.
Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh mới nhưng nguy cơ hoàn toàn hiện hữu
Theo các chuyên gia của Bệnh viện Bạch Mai, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Hantavirus mới trong đợt cảnh báo hiện tại (dù trong quá khứ xa hơn vào khoảng năm 2012 từng có ghi nhận một số ca nhiễm rải rác phía Nam). Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện ca bệnh là hoàn toàn hiện hữu do quần thể chuột và các loài gặm nhấm tại Việt Nam rất phổ biến, sinh sống sát khu dân cư.
Bằng chứng về sự lưu hành mầm bệnh là một số nghiên cứu dịch tễ học (như nghiên cứu huyết thanh năm 2025 trên nhóm người chăn nuôi động vật hoang dã tại một vài tỉnh thành) đã phát hiện ra tỷ lệ nhỏ người dân có kháng thể chống lại Hantavirus. Điều này cho thấy họ đã từng vô tình phơi nhiễm với mầm bệnh này trong tự nhiên.
Vì vậy, dù bệnh hiếm gặp, Bộ Y tế luôn khuyến cáo người dân không được chủ quan. Biện pháp tốt nhất hiện nay là kiểm soát chuột, giữ vệ sinh nhà cửa, bịt kín khe hở ngăn chuột vào nhà, giữ vệ sinh môi trường và đặc biệt: luôn xịt ẩm, đeo găng tay, khẩu trang thay vì quét khô khi dọn dẹp những khu vực nghi ngờ có phân chuột.
TS.BS Đoàn Thu Trà cũng cho biết thêm, hệ thống y tế Việt Nam hiện có đủ năng lực xét nghiệm và chẩn đoán nếu xuất hiện ca nghi ngờ nhiễm bệnh. Các kỹ thuật như RT-PCR và xét nghiệm huyết thanh học đã có thể triển khai tại các Viện Pasteur, Viện Vệ sinh dịch tễ và nhiều bệnh viện tuyến đầu.
Các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cũng lưu ý, nếu xuất hiện sốt cao, đau cơ, khó thở sau khi làm việc ở kho bãi, đồng ruộng hoặc môi trường có nhiều chuột, người dân cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, tránh chủ quan vì bệnh có thể diễn tiến rất nhanh.
