Bác sĩ chỉ cách bỏ thói quen 'hễ rảnh là lướt điện thoại'

Trì hoãn vài chục giây trước khi mở máy, tập quen với những khoảng trống, chăm sóc não bộ khoa học giúp hạn chế thói quen "nghiện" lướt điện thoại theo phản xạ.

ThS.BS Nguyễn An Khải, Đơn vị Tâm thần, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết việc lướt điện thoại theo phản xạ khi có thời gian trống (như chờ thang máy, chờ đồ ăn được đem ra, chờ khởi động máy...) khiến não liên tục chuyển đổi trạng thái chú ý giữa công việc và các kích thích mới. Thói quen này gây phân mảnh chú ý, khiến não khó duy trì tập trung lâu. Nếu diễn ra thường xuyên, thông tin không được não tập trung mã hóa đầy đủ sẽ dẫn đến xử lý kém hiệu quả, quá tải, kiệt sức tinh thần.

Bác sĩ gợi ý những cách giúp giảm nguy cơ lệ thuộc vào thói quen lướt điện thoại mỗi khi có thời gian rảnh dưới đây.

Nhận diện những lần mở điện thoại theo phản xạ

Trước khi cầm điện thoại, người dùng có thể dừng lại vài giây và tự hỏi mình có thực sự cần xử lý thông tin hay chỉ đang muốn tìm thứ gì đó để "lấp đầy khoảng trống". Việc ghi nhận những tình huống thường xuyên kích hoạt hành vi này cũng giúp xác định thời điểm dễ mất kiểm soát. Theo bác sĩ Khải, nhận diện được nguyên nhân kích hoạt là bước đầu để chuyển từ hành vi tự động sang sử dụng có chủ đích.

Không cầm điện thoại ngay khi thức dậy

Thay vì bắt đầu ngày mới bằng việc kiểm tra tin nhắn, mạng xã hội hay email, người dùng có thể dành 15-30 phút đầu tiên cho những hoạt động không liên quan đến màn hình. Uống một cốc nước, mở cửa sổ, vệ sinh cá nhân, ăn sáng hoặc đơn giản là ngồi yên vài phút giúp não có khoảng chuyển tiếp từ trạng thái nghỉ sang tỉnh táo. Khi không bị cuốn ngay vào dòng thông tin mới, người dùng có thể chủ động hơn trong việc quyết định điều gì cần làm trước.

Tạo những "điểm không màn hình" trong ngày

Thay vì cố gắng loại bỏ điện thoại hoàn toàn, người dùng có thể lựa chọn một số thời điểm cố định để không sử dụng thiết bị, chẳng hạn khi chờ thang máy hoặc trò chuyện trực tiếp. Những khoảng thời gian này giúp các hoạt động đời thường không tiếp tục bị chia nhỏ bởi thông báo và thói quen kiểm tra màn hình. Dần dần, người dùng có thể hình thành cảm giác thoải mái khi làm một việc mà không cần đồng thời mở điện thoại.

Tìm hoạt động thay thế

Không phải lúc nào khoảng thời gian rảnh cũng cần được lấp đầy bằng điện thoại. Người dùng có thể chủ động tìm những hoạt động mang tính thư giãn và có sự tham gia của cơ thể như chăm cây, trồng hoa, nấu ăn, đọc sách, đi bộ, tập vài động tác giãn cơ hoặc sắp xếp lại không gian sống. Khi có nhiều lựa chọn để nghỉ ngơi, vui chơi, người dùng sẽ bớt tìm đến điện thoại theo phản xạ mỗi khi cảm thấy chán hoặc không biết làm gì.

Mục tiêu không phải loại bỏ điện thoại khỏi cuộc sống mà là kiểm soát cách sử dụng. Đôi lúc quay lại thói quen cũ cũng không đồng nghĩa thất bại, người dùng có thể xác định tình huống kích hoạt và điều chỉnh lại cách sử dụng.

Theo bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM, trong cơ thể luôn có những phản ứng chuyển hóa liên tục diễn ra. Các phản ứng tự nhiên này sinh ra nhiều nguyên tử hay phân tử bị mất đi một điện tử âm được gọi là gốc tự do (free radical). Não là nơi nào có sự chuyển hóa cao (dù chỉ chiếm 2% trọng lượng cơ thể nhưng lại tiêu thụ đến 25% lượng oxy) nên gốc tự do sinh ra càng nhiều, càng gây ảnh hưởng tiêu cực cho chức năng của não bộ.

Khi não dồn dập bị kích thích liên tục mà không có khoảng nghỉ để tái tạo, phục hồi sẽ càng gia tăng lượng gốc tự do. Tại não, gốc tự do làm xơ hóa các bao myelin và các đầu sợi trục tế bào thần kinh, khiến liên kết giữa các tế bào này với nhau bị giảm cả về số lượng lẫn chất lượng và các chức năng não dần rối loạn, gây mất tập trung và suy giảm trí nhớ.

Bên cạnh điều chỉnh thói quen sử dụng điện thoại, chăm sóc sức khỏe não bộ từ bên trong bằng cách kiểm soát gốc tự do cần được quan tâm. Theo bác sĩ Tiến, để giúp tăng cường các kết nối thần kinh, kích thích sự tái tạo, dẫn truyền các tế bào thần kinh qua đó nâng cao sự tập trung, có thể bổ sung các hoạt chất có khả năng trung hòa gốc tự do thông qua các loại thảo dược, rau quả. Trong đó, anthocyanin và pterostilbene trong việt quất có thể vượt qua hàng rào máu não, hỗ trợ trung hòa gốc tự do, bảo vệ tế bào thần kinh và tăng dẫn truyền. Ginkgo biloba có thể giúp tăng lưu thông máu, hỗ trợ đưa oxy và dưỡng chất đến não, góp phần duy trì khả năng xử lý thông tin.

Nếu việc sử dụng điện thoại ảnh hưởng rõ đến sức khỏe, giấc ngủ, công việc và các mối quan hệ, người dùng nên tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý, tâm thần để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.