TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP HCM, tại hội nghị khoa học kỹ thuật ngày 15/5, cho biết ung thư là nguyên nhân tử vong do bệnh tật đứng đầu thế giới hiện nay, vượt qua các bệnh lý không lây nhiễm khác như tim mạch, đột quỵ hay đái tháo đường. Mỗi ngày thế giới ghi nhận hơn 26.000 ca tử vong do ung thư, trong khi bệnh tim mạch - nhóm bệnh từng đứng đầu nhiều năm - khoảng 25.840 trường hợp.
Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và 120.000 ca tử vong mỗi năm do bệnh này. Bộ Y tế ước tính cả nước có hơn 400.000 người sống chung với bệnh ung thư trong vòng 5 năm gần đây.
Theo bác sĩ Tuấn, tỷ lệ mắc mới ung thư của Việt Nam chưa thuộc nhóm cao so với thế giới, song tỷ lệ tử vong đáng lo ngại. Một trong những nguyên nhân chính là nhiều bệnh nhân đến viện quá muộn. Một nghiên cứu cho thấy 50-80% bệnh nhân ung thư tới bệnh viện khi đã ở giai đoạn 3 hoặc 4, khiến hiệu quả điều trị thấp, tốn kém và tỷ lệ tử vong cao.
Xu hướng già hóa dân số cũng khiến gánh nặng ung thư ngày càng tăng. Việt Nam hiện có hơn 11% dân số trên 60 tuổi và đang bước vào giai đoạn dân số già. Trong các loại ung thư phổ biến, nam giới thường mắc ung thư gan, phổi, dạ dày; còn nữ phổ biến với ung thư vú, phổi và đại trực tràng.
Bệnh nhân chờ khám bệnh tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Trọng tâm hiện nay của ngành y tế Việt Nam là chuyển từ điều trị sang phòng bệnh và tầm soát phát hiện sớm. TP HCM và nhiều tỉnh thành đang hướng tới việc lập hồ sơ sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ hàng năm cho người dân để sàng lọc nhóm nguy cơ cao.
Giới chức y tế TP HCM đang học hỏi từ mô hình khám sức khỏe Ningen Dock của Nhật Bản, ra đời từ năm 1954, với triết lý khám định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng. "Ningen" nghĩa là con người, còn "Dock" là xưởng sửa chữa tàu biển. Người Nhật ví mỗi con tàu dù chưa hư hỏng vẫn cần được đưa vào xưởng kiểm tra định kỳ trước và sau mỗi chuyến ra khơi. Tương tự, con người cũng nên khám sức khỏe định kỳ hàng năm để phát hiện bệnh sớm ngay cả khi chưa có triệu chứng.
Hiện Nhật có hơn 1.700 cơ sở triển khai mô hình này, thu hút khoảng 3,7 triệu người khám sức khỏe mỗi năm. Số liệu từ Nhật giai đoạn 2016-2018, cứ 1.000 người tham gia tầm soát phát hiện được 13,7 ca ung thư đại trực tràng và 13,3 ca ung thư vú.
"Nếu không tầm soát, những người này có thể chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn trễ", bác sĩ Tuấn nói, cho rằng tất cả mọi người đều nên khám sức khỏe định kỳ hàng năm, song cần phân tầng nguy cơ để tầm soát phù hợp. Nhóm nguy cơ cao gồm người hút thuốc lá nhiều, sống trong môi trường ô nhiễm hoặc có người thân mắc ung thư cần được theo dõi sát hơn.
TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP HCM, tại hội nghị khoa học kỹ thuật ngày 15/5. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Các nghiên cứu cho thấy khoảng 1/3 số ca ung thư xuất phát từ đột biến gene, 2/3 còn lại bắt nguồn từ môi trường sống. Điều này đồng nghĩa phần lớn ca ung thư hoàn toàn có thể dự phòng được thông qua thay đổi lối sống. Các biện pháp được khuyến cáo gồm không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, ăn uống lành mạnh và hạn chế thực phẩm lên men, dự trữ lâu ngày.
Tại hội nghị, các chuyên gia cũng đề cập vai trò của AI trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Bệnh viện Ung bướu TP HCM đang ứng dụng AI trong lập kế hoạch xạ trị, phát hiện đột biến gene HER2 và hỗ trợ đọc CT phổi phát hiện bướu sớm. Một bác sĩ xạ trị có thể mất 4 tiếng để lập kế hoạch điều trị cho một bệnh nhân, nhưng AI chỉ mất khoảng 2 phút và còn cho độ chính xác cao hơn.
