"Đây là số ca bệnh lao được phát hiện cao nhất từ trước đến nay, nhờ Chương trình phòng chống lao", TS.BS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, nói tại hội nghị tổng kết hoạt động phòng chống lao quốc gia năm 2025 và kế hoạch năm 2026, hôm 7/5 tại Hà Nội.
Số ca lao mới tăng cao nhờ các hoạt động phát hiện chủ động, ứng dụng công nghệ mới để khám tầm soát, đặc biệt là triển khai xét nghiệm Xpert. Số ca lao âm thầm lây nhiễm trong cộng đồng vẫn còn cao với gần 40% chưa được phát hiện và báo cáo.
Lao là bệnh lây nhiễm do vi khuẩn lao gây ra, chủ yếu qua đường không khí, khiến việc kiểm soát khó khăn. Bệnh được gọi là "kẻ giết người thầm lặng" vì thường phát triển âm thầm, kéo dài và phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn. Trong quá trình từ khi phát bệnh đến lúc tử vong, người bệnh có thể lây nhiễm cho nhiều người khác.
TS.BS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương. Ảnh: Nguyễn Nhiên
Khoảng 12.000 người tử vong do lao mỗi năm. Gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam còn cao so với khu vực, đứng thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh lao, 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao trên toàn cầu.
Bệnh lao hiện nay chữa khỏi hoàn toàn nếu phát hiện sớm và áp dụng đúng phác đồ điều trị. Tỷ lệ điều trị thành công bệnh lao ở Việt Nam là khoảng 90%, vượt mức trung bình 88% toàn cầu.
Việt Nam đặt mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, tức chỉ còn chưa đầy 5 năm. Vì vậy, Chương trình Chống lao Quốc gia đề xuất lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ cho người dân, nhằm phát hiện sớm và giảm gánh nặng bệnh tật.
Theo đó, các cơ sở y tế sẽ chụp X-quang ngực cho người dân khi đi khám định kỳ, giải quyết triệt để tình trạng gần 40% người mang mầm bệnh không thể hiện triệu chứng ra bên ngoài. Bác sĩ tuyến cơ sở tiếp tục chỉ định xét nghiệm GeneXpert cho những trường hợp nghi ngờ.
Tiến sĩ Lượng cho rằng mạng lưới y tế hiện nay hoàn toàn đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ quy mô lớn này. Các bệnh viện và trung tâm y tế toàn quốc đã sở hữu lượng lớn máy X-quang thường và kỹ thuật số. Riêng Chương trình chống lao Quốc gia đang quản lý 45 xe lưu động và 250 máy X-quang, sẵn sàng tỏa đi khắp các tỉnh thành để khám tầm soát trong cộng đồng.
Một bệnh nhân lao điều trị tại Bệnh viện Phổi Trung ương. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhìn nhận Chương trình Chống lao Quốc gia vẫn đang đối mặt với những khó khăn, thách thức.
Để tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam vào năm 2030, bà đề nghị nghiên cứu, đánh giá dịch tễ học bệnh lao, làm cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Đồng thời, củng cố nâng cao năng lực của các bệnh viện lao phổi của địa phương. Bên cạnh đó, cần tăng cường phát hiện lao trong công tác khám, chữa bệnh, coi đây là nhiệm vụ thường quy của tất cả cơ sở y tế cả công và tư.
