Số ca tay chân miệng tại TP HCM đang tăng mạnh. Trong 12 tuần đầu năm, Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM (HCDC) ghi nhận hơn 11.000 ca tay chân miệng, tăng gấp đôi so với cùng kỳ, tỷ lệ ca nặng từ độ 2B trở lên tăng gấp 5 lần năm ngoái, chủ yếu do chủng EV71 gây biến chứng nguy hiểm. Số ca được dự báo đạt đỉnh vào tháng 5-6 do vào chu kỳ dịch 3 năm một lần và sự tái xuất của chủng virus EV71 độc lực cao.
Trẻ mắc tay chân miệng thể nhẹ có thể được chăm sóc và điều trị tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuy nhiên, một số gia đình chưa hiểu rõ về bệnh, dẫn tới chăm sóc chưa đúng cách. BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, chỉ ra một số sai lầm khi chăm sóc trẻ tay chân miệng tại nhà:
Bố mẹ cần chú ý thân nhiệt, biểu hiện của trẻ khi chăm con mắc tay chân miệng tại nhà. Ảnh: Hoàng Dương
Không theo dõi sát ban đêm
Bệnh thường khởi phát với sốt nhẹ, quấy khóc, đau họng... Các triệu chứng này không điển hình, dễ nhầm với nhiễm siêu vi hô hấp.
Tuy nhiên, tình trạng sốt có thể tăng nhanh lên 39-40°C, tái sốt sau khi hạ. Trẻ cũng có thể sốt cao kéo dài kèm các dấu hiệu như giật mình chới với, lừ đừ, run tay chân, nôn ói... rõ hơn về ban đêm, dễ bị bỏ qua. Do đó, bác sĩ Chính khuyến cáo cha mẹ theo dõi sát thân nhiệt, nhịp thở và biểu hiện bất thường của trẻ, đặc biệt vào ban đêm để phát hiện sớm nguy cơ.
Xem nhẹ triệu chứng giật mình
Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ giật mình khi ngủ là phản xạ sinh lý bình thường. Đối với bệnh tay chân miệng, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm tình trạng nhiễm độc thần kinh.
Bác sĩ Chính giải thích lúc này virus có thể đã bắt đầu ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, gây rối loạn vận động và ý thức, dẫn tới giật mình khi ngủ. Nếu đi kèm các dấu hiệu nguy hiểm như run chi, đi không vững, nôn ói, lừ đừ, da nổi vân tím, vã mồ hôi lạnh hoặc giật mình từ 2 lần trở lên trong vòng 30 phút, gia đình cần đưa đi khám ngay.
Nhầm hết loét miệng là khỏi bệnh
Các vết loét tay chân miệng thường có đường kính khoảng 2-3 mm, trung tâm có màu trắng hoặc vàng nhạt, viền đỏ xung quanh, gây đau. Tình trạng này thường kéo dài 7-10 ngày.
Khi lành, trẻ ăn uống tốt hơn khiến cha mẹ lầm tưởng đã khỏi. Thực tế, bệnh vẫn có thể tiến triển và biến chứng. Trẻ chỉ được coi là khỏi khi hết sốt, tỉnh táo, ăn uống bình thường, không còn giật mình, nôn ói hay dấu hiệu bất thường.
Khử khuẩn sai cách
Nhiều phụ huynh chọc vỡ mụn hoặc dùng tăm bông chấm nước muối, cho trẻ tắm nước lá. Việc này khiến tổn thương do bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ nhiễm trùng. Tắm nước lá cũng tiềm ẩn rủi ro vì có thể chứa bụi, hóa chất gây kích ứng. Ngoài ra, khi chăm sóc sai cách, trẻ bị đau, bỏ ăn và giảm hiệu quả điều trị.
Cách chăm sóc đúng là cho trẻ súc miệng bằng nước muối sau ăn, trước khi ngủ và sau khi ngủ dậy để làm sạch khoang miệng. Gia đình thay quần áo, tắm cho trẻ hàng ngày bằng nước ấm với sữa tắm dịu nhẹ, không chà xát mạnh làm vỡ các nốt phỏng nước. Thời gian tắm nên kéo dài 5-7 phút, lau khô cơ thể sau khi tắm và bôi dung dịch sát khuẩn theo chỉ định của bác sĩ.
Tự ý dùng thuốc kháng sinh, truyền dịch
Bệnh tay chân miệng do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định có thể gây rối loạn hệ vi sinh, tăng nguy cơ kháng thuốc và phát sinh các tác dụng phụ không cần thiết. Các trường hợp đặc biệt cần sử dụng thuốc kháng sinh, cần tuân thủ hướng dẫn và chỉ định của bác sĩ.
Tương tự, truyền dịch cũng là can thiệp y khoa cần được kiểm soát chặt chẽ. Truyền dịch không đúng chỉ định có thể gây quá tải tuần hoàn, rối loạn điện giải, thậm chí làm nặng thêm tình trạng bệnh.
Trẻ nhỏ tiêm vaccine phòng bệnh tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Bình An
Hiện bệnh chưa có thuốc đặc hiệu, điều trị hỗ trợ là chủ yếu, gồm theo dõi và chăm sóc, điều trị triệu chứng. Cục Quản lý Dược đã cấp phép vaccine tay chân miệng đầu tiên tại Việt Nam cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi. Hệ thống Tiêm chủng VNVC chủ động tiếp cận đơn vị sở hữu vaccine tay chân miệng, đang đẩy nhanh các bước triển khai để sớm đưa vaccine vào sử dụng.
Ngoài tay chân miệng, các bệnh như sởi, cúm, não mô cầu, thủy đậu, sốt xuất huyết, virus hợp bào hô hấp RSV... cũng có nguy cơ gia tăng. Phụ huynh cần cho trẻ tiêm vaccine đầy đủ, rửa tay thường xuyên, vệ sinh đồ chơi và hạn chế tiếp xúc với người bệnh.
